«میرزا ابراهیم خان منشی زاده از مشروطه تا کمیته مجازات»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور

2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 کارشناس ارشد تاریخ

چکیده

انقلاب مشروطیت یکی از حوادث مهم و تأثیر گذار در تاریخ ایران است که در به ثمر رسیدن این انقلاب، افراد، گروه ها و طیف های مختلفی نقش داشتند؛ اما بعد از پیروزی انقلاب و پیش آمدن استبداد صغیر و به دنبال آن فتح تهران و بازگشت مشروطیت در24 جمادی الاخر 1327 بعضی از این گروه ها و افراد دچار تندروی ها و تکروی هایی شدند، چرا که انقلاب را در رسیدن به اهدافش ناکام می دانستند. به همین دلیل به زعم خودشان دست به اقداماتی علیه عوامل داخلی و سر سپردگان خارجی زدند، از جمله این افراد میرزا ابراهیم خان منشی زاده است که همراه با دوست خود اسدالله خان ابوالفتح زاده کمیته مجازات را تشکیل داد.
هدف از این پژوهش بررسی روند سیر مبارزات سیاسی و آزادیخواهی میرزا ابراهیم براساس اسناد و منابع تاریخی است که به روش توصیفی - تحلیلی تبیین گردیده تا به سوالات زیر پاسخ گوید:
منشی زاده چرا به نهضت مشروطه پیوست؟ در روند پیروزی و اعاده مشروطیت چه نقشی داشت؟ میرزا ابراهیم خان از چه طیفی بود و دارای چه جایگاهی در بین رجال بود؟ و بر اساس چه اعتقاد و مبانی فکری اقدام به تشکیل کمیته مجازات نمود و به چه سرنوشتی دچار شد؟

کلیدواژه‌ها


آجودانی، ماشاءالله (1382) مشروطه ایرانی. تهران: اختر.

آدمیت، فریدون (بی تا) فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران. تهران: پیام.

                    (2535) ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران. جلد 1. تهران: افست مروی.

آذری، علی (1374) قیام کنل محمد تقی خان پسیان. تهران: فی علی شاه. چاپ دوم.

آشتیانی، محمدرضا (بی تا) کمیته مجازات و حسین لله. فصل نامه تاریخ معاصر ایران. کتاب 1.

آهنجیده، اسفندیار (1374) ایل بختیاری و مشروطیت. اراک: ذره بین.

اتحادیه (نظام مافی)، منصوره (1361) پیدایش و تحول احزاب سیاسی مشروطیت. تهران: نشر گسترده.

                                      (1361) مرامنامه ها و نظام نامه های احزاب سیاسی ایران در دوره مجلس شورای ملی. تهران:  نشر تاریخ.

اقبال آشتیانی، عباس (1325) شرح حال میرزا ابراهیم خان منشی زاده ( 1) و (2 ). مجله یادگار. س3 ، ش 6 و 7 و 8.

امیر احمدی، احمد (1337) خاطرات نخستین سپهبد ایران. جلد 1. به اهتمام غلامحسین زرگری نژاد. تهران: موسسه پزوهش و مطالعات فرهنگی.

بامداد، مهدی (1371) شرح حال رجال ایران در قرن 12، 13 و 14 هجری. جلد 1.  چاپ چهارم. تهران: زوار.

براون، ادوارد (1338) انقلاب ایران. چاپ دوم. تهران: کانون معرفت.

بهار (ملک الشعرا)، محمد تقی (1357) تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. جلد 1. تهران: شرکت سهامی کتاب های جیبی ایران.

بهرامی، عبدالله (1363) خاطرات عبدالله بهرامی. تهران: علمی.

پاولویج، و .تریا، س. ایرانسکی (1357) سه مقاله در باره انقلاب مشروطه ایران. ترجمه م. هوشیار. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی کتاب های جیبی.

                                       (1384) تاریخ ایران به روایت کمبریج (دوره افشاریه، زند و قاجار). ترجمه مرتضی ثاقب فر. تهران: جامی.

تبریزی، جواد (1362) اسرار تاریخی کمیته مجازات. چاپ دوم. تهران: فردوسی، ایران و اسلام.

تبریزی، جواد (1351) اسرار تاریخی کمیته مجازات. مجله وحید (خاطرات). ش 25.

تفرشی، مرتضی (1363) نظم و نظمیه در دوره قاجار. جلد1. تهران: یساولی.

جاوید، سلام الله (1358) فداکاران فراموش شده آزادی. تهران.

حاج سیاح (1359) خاطرات حاج سیاح یا دوره مخوف و وحشت. به کوشش حمید سیاح. تهران: امیر کبیر. چاپ سوم.

خارابی، فاروق (1385) انجمن های عصر مشروطه. تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

                  (1369) خاطرات و اسناد – مجموعه ای از خاطرات خاطره نویسان نخبه و عکسها و اسناد معتبر. جلد 3 . به کوشش سیف الله وحید نیا. تهران: وحید.

دولت آبادی، یحیی(1371) حیات یحیی. جلد 2. چاپ ششم. تهران: عطار و فردوسی.

دیوار سالار، علی (1336) بخشی از تاریخ مشروطیت. بی جا: بی نا.

رائین، اسماعیل (بی تا) انجمن های سری در انقلاب مشروطیت ایران. تهران.

                   (1357) فراموشخانه و فراماسونری در ایران. جلد 2. تهران: امیر کبیر.

                   (1352) حیدر خان عمواوغلی. تهران: موسسه تحقیق رائین.

                   (2535) اسناد و خاطره های عمو اوغلی. تهران: جاوید.

زاوش، ح. م (1361) نقش فراماسونر ها در رویداد های تاریخی و اجتماعی ایران. جلد 2. تهران: آینده.

روزنامه الفبا. س 4 . ش 36 . ( اردیبهشت 1327).

سپهر (مورخ الدوله)، احمد علی (1362) ایران در جنگ بزرگ. تهران: ادیب.

                                      (1374) خاطرات سیاسی مورخ الدوله سپهر.  جلد 1. به کوشش احمد سمیعی.  تهران: خورشید.

سندی تازه از حیدر خان عمو اوغلی. مجله آینده. ش 11 و 12. (بهمن و اسفند 1366).

شمس لاریجانی، هاتف (1343) اسرار کمیته مجازات. مجله ترقی. ش 1148.

شمیم، علی اصغر (1370) ایران در دوره سلطنت قاجاریه. چاپ دوم. تهران: علمی.

فخرایی، ابراهیم (1354) سردار جنگل. تهران: جاوید.

                     (1371) گیلان در جنبش مشروطیت. چاپ سوم. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

فرهنگ ناموران معاصر ایران. آرشیو.

فرخ (معتصم السلطنه)، مهدی (1347) خاطرات سیاسی فرخ (معتصم السلطنه ). جلد 1. به کوشش پرویز لوشانی. تهران: امیر کبیر.

فیاضی، عماد الدین (1376) تاریخچه و اسنادی از کمیته مجازات. فصل نامه تاریخ و فرهنگ معاصر. س 6 ، ش 3 و 4.

قابل توجه اولیای دولت و وکلای ملت. حبل المتین. س 1 ، ش 39. ( 30 ربیع الثانی 1325).

قاضی زاده، علی اکبر (1379) جان باختگان روزنامه نگاری. تهران: جامعه ایرانیان.

قزاق ایران. کاوه. س 1 ، ش 4، ( 8 جمادی الاول 1334).

کاظم زاده، فیروز (1371) روس و انگلیس در ایران 1864 – 1914 – پژوهشی درباره امپریالیسم. ترجمه منوچهر امیری. چاپ دوم. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

                         (1362) کتاب آبی. جلد 4. به کوشش احمد بشیری. تهران: نو.

                         (1362) کتاب نارنجی. جلد 1. به کوشش احمد بشیری. تهران: نو.

کسروی، احمد (1369) تاریخ مشروطه ایران. چاپ پانزدهم. تهران: امیر کبیر.

                   (1371) تاریخ هجده ساله آذربایجان. چاپ دهم. تهران: امیر کبیر.

کمره ای، محمد (1382) روزنامه خاطرات سید محمد کمره ای. جلد 2.  به کوشش محمد جواد مرادی نیا. تهران: شیرازه.

مأمو نتف، ن . پ. (بی تا) بمباران مجلس شورای ملی در سال 1326 هجری قمری (حکومت تزار و محمد علی شاه ). ترجمه شرف الدین قهرمانی ، به کوشش همایون شهیدی. تهران: اشکان.

مستشار الدوله، ادق (1362) خاطرات و اسناد مستشار الدوله صادق. مجمویه دوم. تهران: فردوسی - ایران و اسلام.

متولی، عبدالله (1378) کمیته مجازات. تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

مکی، حسین (1363) تاریخ بیست ساله ایران. جلد 1. چاپ چهارم. تهران: ناشر.

ملک زاده، مهدی (1371) تاریخ انقلاب مشروطیت ایران.  جلد2، چاپ سوم. تهران: علمی.

ناظم الاسلام کرمانی، محمد (1377) تاریخ بیداری ایرانیان. بخش اول. به اهتمام علی اکبر سعیدی سیر جانی. چاپ پنجم. تهران: پیکان.

                                     (1385) نامه های مشروطیت و مهاجرت (از رجال سیاسی و بزرگان محلی به سید حسن تقی زاده  – سالهای 1325 به بعد ). به کوشش ایرج افشار. تهران: قطره.

نوائی، عبدالحسین (1356) فتح تهران –  گوشه ای از تاریخ مشروطیت. تهران: بابک.

                        (1355) دولت های ایران از آغاز مشروطیت تا اولتیماتوم. تهران: بابک.

                        (1375) ایران و جهان. جلد 3. تهران: هما.

هدایت، مهدی قلی خان (1363) خاطرات و خطرات. چاپ چهارم. تهران: زوار.

یزدانی، سهراب (1372) زندگی سیاسی بنیانگذاران کمیته مجازات در کشاکش مشروطیت. مجله نگاه نو. ش 17.

یوسف دهی، هومن (1387) انجمن های گیلان در عصر مشروطه. رشت: فرهنگ ایلیا.