تاثیر ناهشیار جمعی در استبداد حکومت صفویه از دیدگاه شاردن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه ارومیه

چکیده

از نظر بسیاری ازمتفکران علوم سیاسی، حکومت ایران در عصر صفویه در طبقه بندی حکومت های استبدادی قرار می گیرد. این پژوهش به دنبال تحلیل علل و عوامل استبدادی بودن این حکومتمی باشد. تکیه اصلی تحلیل داده ها بر سفرنامه ژان شاردن سیاح و جهانگرد فرانسوی می باشد که در دوران صفویه به ایران مسافرت­ نموده، بنابر آنچه که از این اثر مهم استنباط می­شود و با مقایسه آن بااندیشه­های متفکران ایرانی در دوره مورد بحث دیدگاه های شاردن مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته شده است. سوال اصلی این است که از دیدگاه شاردن چه عواملی در استبدادی بودن حکومت ایران عصر صفویه نقش داشته­اند؟ شاردن در اثر خود به عوامل ثانویه تبدیل حکومت ایران به استبدادی اشاره می­کند عواملی مانندضعف ساختاری نظام قضایی، و نوع تسلط حکومت ها در ایران که به وسیله نیروی های مستبد بوده است؛ اما در ورای این عوامل او به عوامل اصلی تبدیل حکومت ایران عصر صفویه به استبدادی از دیدگاه روان شناسی اجتماعـی مردم و اعتقـادات آنان نسبت به شـاه پرداختـه ­است و با تاکیـد بـر این موضوع که علت





تاریخ دریافت: 8/4/90                 تاریخ پذیرش: 25/1/91 
E-mail: kajbaf@ltr.ui.ac.ir
 
                                            
 






 اصلی استبدادی حکومت ایران عصر صفویه دیدگاه خاص مردم نسبت به شاه و اعتقادات آنان می داند که این دیدگاه نیز از جنبه روان شناسی اجتماعی مبتنی بر دیدگاه روان شناس معروف، یونگ، تحت عنوان ناهشیار جمعی مورد بررسی قرار گرفته و تاکید او بر این موضوع است که مردم در طول تاریخ خود به این نوع از حکومت و شاهان مستبد عادت کرده بودند. نکته مهم در تحلیل های شاردن تاثیر پذیری این سیاح در تالیف اثر خود از اندیشه های اتین دولابوئتی، یکی از اندیشمندان فرانسوی قرن شانزدهم، است که رساله او تحت عنوان «درباب بردگی اختیاری » مورد توجه پروتستان های فرانسوی قرارگرفته بود و اندیشه او در یکی از نشریات بسیار تند ارگان هوگنوها به نام France Turquie La در سال 1575م. چاپ   شده است و ما در سفرنامه شاردن نشانه هایی از تاثیرپذیری از این اثر را می بینیم.

کلیدواژه‌ها


خواجه نظام الملک طوسی (1382) سیاستنامه(سیرالملوک). به کوشش جعفر شعار. تهران: انتشارات امیر کبیر.

دوان، شولتز (1384) نظریه های شخصیت. ترجمه یوسف کریمی و دیگران. تهران: نشر ارسباران.

دولابوئتی، اتین (1378) سیاست اطاعت (رساله درباره بردگی). ترجمه علی معنوی. تهران: نشر نی.

روسو، ‍ژان ژاک (1329) قرارداد اجتماعی. ترجمه غلامحسین زیرک زاده. تهران: نشر چهر.

رازی، نجم الدین (1352) مرصاد العباد. به اهتمام محمد امین ریاحی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

سبزواری، محقق (1381) روضة الانوار عباسی. به کوشش نجف لک زایی. قم: انتشارات بوستان‌ کتاب قم.

شاردن، ژان (1345-1344) سیاحتنامه شاردن. ج2،3،4،5،7،8،9. ترجمه محمد عباسی. تهران: انتشارات امیر کبیر.

صفا، ذبیح ا... (1346) آیین شاهنشاهی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

صفت گل منصور و تاته رو ساساجیما (1379) زندگی ژان شاردن.کتاب ماه تاریخ و جغرافیا.

طباطبایی، محمد جواد (1382) تاریخ اندیشه سیاسی در اروپا. تهران: نشر نگاه معاصر.

                            (1384) دیباچه‌‌ای بر نظریه‌ انحطاط‌ ایران. جلد اول. تهران: نگاه معاصر.

غزالی، ابومحمد (1351) نصیحه الملوک. تصحیح جلاالدین همایی. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.

فریر، رانلد دبیلو (1384) برگزیده سفرنامه شاردن. ترجمه حسین هژیان و حسن اسدی. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.

فیرحی، داود (1381) قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: نشر نی.

فیست جس و گریگوری جی. فیست (1386) نظریه های شخصیت. مترجم یحیی سید محمدی. تهران:  نشر روان.

کرویس، دیرک وان در (1380) شاردن و ایران. ترجمه حمز اخوان تقوی. تهران: نشر و پژوهش فروزان روز.

کندی ادی، سموئیل (1381) آیین شهریاری در شرق. ترجمه فریدون بدره ای. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

لمتون، آن.اس کی (1379) نظریه دولت در ایران. ترجمه چنگیز پهلوان. تهران: نشر گیو.

مجلسی، محمد باقر (1331) عین الحیاه. به تصحیح محمد حسن علمی. تهران: موسسه مطبوعاتی امیر کبیر.

منتسکیو (1362) روح القوانین. ترجمه علی اکبر مهتدی. تهران: انتشارات امیر کبیر.

وینست، اندرو (1371) نظریه های دولت. ترجمه حسین بشریه. تهران: نشر نی.