معتصم و سیاست انتقال پایتخت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

نزدیک به هفتاد و پنج سال از تأسیس بغداد توسط منصور عباسی می گذشت که یکی از جانشینان او به نام ابو اسحاق معتصم بالله سیاست انتقال دارالخلافه را در دستور کار خود قرار داد و بغداد را که تا آن زمان از حیث سیاسی و فرهنگی به جایگاه بی بدیلی در جهان اسلام دست یافته بود وانهاد و مرکز سیاسی خلافت را به شهر نوبنیاد سامرا منتقل نمود. این پژوهش با ژرف کاوی در زمینه هایی که منجر به اتخاذ این سیاست از سوی معتصم گردید، پیامدهای خواسته و ناخواسته ی آن را با تکیه بر داده های تاریخی مورد سنجش و ارزیابی قرار خواهد داد تا از این رهگذر،تصویر روشنی را از کامیابی ها و ناکامی های خلیفه در عملیاتی کردن سیاست یادشده به دست دهد.

کلیدواژه‌ها


ابن اثیر، عزالدین علی (1402ق.) الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.

ابن بدرون، عبدالملک محمد (1848م.)  شرح قصیدة ابن عبدون. لیدن مطبع الأخوین.

ابن حبیب، ابوجعفر محمد (1361ق.) کتاب المحبر. حیدآباد: دائرةالمعارف العثمانیه.

ابن طقطقی، محمدبن علی (1367ش.) تاریخ فخری. ترجمه محمد وحید گلپایگانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

ابن طیفور، احمدبن ابی طاهر (1949م.) کتاب بغداد. تصحیح محمد زاهد حسین کوثری. قاهره: دارالکتاب.

ابن کثیر، عمادالدین اسماعیل (1398ق.) البدایة والنهایة. بیروت: دارالفکر.

ابن وادران، حسین بن محمد (1993م.) تاریخ العباسیین. حققها منجی الکعبی. بیروت: دارالمغرب الاسلامی.

اصفهانی، ابوالفرج  (1956م.)  کتاب الأغانی. بیروت: دارالثقافة.

بستانی، بطرس (1948م.)  منتقیات. بیروت: دار النظیر عبود.

بکری، عبدالله بن عبدالعزیز (1403ق.) معجم ما استعجم من اسماءالبلاد و المواضع. حققه مصطفی السقا،

بیروت: عالم الکتب.

بلاذری، احمدبن یحیی (1398ق.) فتوح البلدان. تحقیق رضوان محمد رضوان. بیروت: دارالکتب العلمیه.

تاکمن، بارابارا (1375ش.)  سیر نابخردی. ترجمه حسن کامشاد. تهران: نشر پژوهش و فرزان روز.

جاحظ، عمروبن بحر (1384ق.) رسائل. بتحقیق عبدالسلام محمد هارون. قاهره: مکتبةالخانجی.

خطیب بغدادی، ابی بکر احمد بن علی (بی تا) تاریخ بغداد. بیروت: دارالکتاب العربی.

دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود (1368ش.) اخبارالطوال. ترجمه محمود مهدوی دامغانی. تهران: نشرنی.

سیوطی، جلال الدین (1406ق.) تاریخ الخلفا. حققه شیخ قاسم السماعی. بیروت: دارالقلم.

صولی، ابوبکر محمدبن یحیی (1998م.) کتاب الاوراق. عنی بنشره محمد ناجی. قاهره: دارالکتاب.

طبری، محمدبن جریر (بی تا) تاریخ الامم و الملوک. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: روائع التراث العربی.

طوسی، خواجه نظام الملک حسن بن علی (1374) سیاستنامه. بکوشش دکتر جعفر شعار. تهران: شرکت سهامی.

 گردیزی، ابوسعیدعبدالحی (1363ش.) زین الاخبار. تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.

مسعودی، علی بن حسین(1378ش.) مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمه ابوالقاسن پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

                              (1365ش.) التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

مقریزی، تقی الدین احمد (1370ق.) المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار. قاهره: مطبعه بولاق.

نخجوانی، هندوشاه (1344ش.) تجارب السلف. تصحیح عباس اقبال. تهران: انتشارات طهوری.

نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر (1351ش.) تاریخ بخارا. ترجمه ابونصر قباوی. تصحیح مدرس رضوی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.

یاقوت حموی، شهاب الدین عبدالله(بی تا) معجم البلدان. بیروت: دار صادر.

یعقوبی، ابن واضح (1343ش.) البلدان. ترجمه محمد ابراهیم آیتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

Creswell,K.A.C.,(1958),Early Muslim Architecture,Oxford.

Duri,A.A .,(1993),"Baghdad", Encyclopaedia of Islam,Vol.2nd, New Edition,Leiden.

Edwards,R.,(1987),The Abbasid Military System,NewYork.

Gibb,Hamilton A.R.,(1962),Studies On the Civilization of Islam,London.

                    ,(1959),"Government and Islam under the  Early Abbasids" in  L' elaboration de  L' Islam,Paris,Colloque de Strasboury.

Goitein,S.D.,(1957),"The Rise of the Near Eastern Bourgeoisie in Early Islamic  Times",in  Islamic Civilization,ed. G. Herbert, London.

Kennedy,Hugh,(2001),The Armies of the Caliphs,London.

Robinson,K.,(1998),Samarra:The City of Caliph Mutasim,New Delhi.

Wiet,Gaston,(1987),Baghdad:Metropolis of the Abbasid Caliphate,Oklahoma.