روابط فرهنگی ایران و افغانستان در دوره ی پهلوی دوّم (1320 – 1357ش.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار تاریخ دانشگاه تهران

2 دانشجو دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

ایران و افغانستان با تاریخ و فرهنگ مشترک در دوره ی پهلوی دوّم 1320 – 1357ش/ 1941 – 1978م زمینه‌های بسیار مهمی برای گسترش روابط داشتند. در مقابل، قدرت‌های جهانی برای جلوگیری از گسترش نفوذ فرهنگی ایران در افغانستان تلاش کردند با رسمی کردن زبان پشتو از نفوذ فرهنگی ایران در این کشور جلوگیری کنند؛ اما علاقه و تمایل مردم افغانستان و گسترش روابط فرهنگی، باعث حفظ و اشاعه­ی زبان و ادب فارسی در آن کشور گردید.  با وجود فراز و نشیب‌های زیاد در روابط دو کشور، روابط فرهنگی همواره حوزه­ی مورد اتکا در گسترش روابط دو کشور بوده است. با توجه به اینکه روابط فرهنگی معمولاً تابعی از روابط سیاسی است، این مقاله در نظر دارد به این مسأله بپردازد که چرا روابط فرهنگی در این سطحِ گسترده برقرار بوده است. علاقه­ی دو کشور به گسترش روابط، سبب شده است در نبودِ روابط سیاسی در سطح گسترده، روابط فرهنگی به عنوان مبنا و زمینه گسترش روابط و یا حتی جایگزین روابط سیاسی، بسیار مورد توجه باشد و در این سطح گسترش یابد. این، فرضیه‌ای است که در این مقاله بررسی می شود.

کلیدواژه‌ها


بایگانی اسناد وزارت خارجه (1320) کارتن 12، پرونده 36، برگ 9.

ـــ (1322) کارتن 2/32، پرونده 48، برگ 1.

ـــ (1323) کارتن 8، پرونده 41، برگ 33.

ـــ (1327) کارتن 4/7، پرونده 27/268، برگ 6، 4 و 16، 21، 4 و 25، 29.

ـــ (1328) کارتن 1/13، پرونده 19/272، برگ 6، 15 - 19، 19 - 24، 26.

ـــ (1329) کارتن 33، پرونده 1، برگ20، 45.

ـــ (1330) کارتن 2/20، پرونده 22، برگ 32، 23.

ـــ (1334) کارتن 20، پرونده 2، برگ 24، 4، 13.

ـــ (1338) کارتن 28، پرونده 7/6، برگ 15، 7، 22 - 23.

ـــ (1338) کارتن 28، پرونده 6/7، برگ 3 و 9، 13

ـــ (1341) کارتن 98، پرونده 6/7، برگ 2.

ـــ (1342) کارتن 87، پرونده 9/19، برگ 13.

ـــ (1343) کارتن 149، پرونده 6/7، برگ 2، 5.

ـــ (1345) کارتن 173، پرونده 5/7، برگ 4 - 5.

ـــ (1345) کارتن 146، پرونده 17/5، برگ 17، 10، 11.

ـــ (1356 - 1358) کارتن 405، پرونده 184، برگ 22.

سازمان اسناد ملی، شماره یبازیابی 264 -  46004، ب 2.

ـــ شماره ی بازیابی 297 - 33910، برگ 1- 3 و 6.

ـــ شماره ی بازیابی 264 -  46004، برگ 2- 4، 5.

ـــ شماره ی یازیابی 297 -  46005، برگ 4.

ـــ شماره ی بازیابی 297 -  45443، برگ 49.

ـــ شماره ی بازیابی 297 -  45502، برگ 9.

ـــ شماره ی یازیابی 297 -  46005، برگ 15، 2.

ـــ شماره ی بازیابی 297 – 46947، برگ 64 - 70.

     ـــ شماره ی بازیابی 27 - 48472، برگ 21.

اسلامی ندوشن، محمد علی (1349) دیداری از افغانستان. مجله یغما. شماره 267. شماره صفحات 331 - 338.

افشار، ایرج (1338) سفر افغانستان. مجله یغما. شماره 123. شماره صفحات 316 - 318.

افشار، محمود (1324) پاسخ انجمن ادبی کابل به مقاله ایران و افغانستان. مجله آینده. سال سوم، ش 7، ش صص 374 - 380.

امامی، شریف (1380) خاطرات جعفر شریف امامی. به کوشش حبیب لاجوردی. تهران: نشر نگاه امروز.

روزنامه اطلاعات (یکشنبه 7 اردیبهشت 1354). سال چهل و نهم، شماره 14691.    

ـــ (یکشنبه 27 آبان 1341). سال سی و هفتم، شماره 10952.

دولت آبادی، بصیر احمد (1390) شناسنامه افغانستان. تهران: انتشارات عرفان.

شاه حسینی (1349) جشن استقلال افغانستان. مجله یغما. شماره 49. شماره صفحات 350 - 351.

شفق، رضا زاده (1337) مسافرت به افغانستان. مجله یغما. شماره121. شماره صفحات 201 - 207.

صدیق فرهنگ، میر محمد (1374) افغانستان در پنج قرن اخیر. جلد2. تهران: انتشارات عرفان.

طنین، ظاهر (1383) افغانستان در قرن بیستم 1900 – 1996. تهران: نشر عرفان.

علم، اسدالله (1371) گفتگوی من با شاه (خاطرات محرمانه امیر اسدالله علم). جلد2. تهران: طرح نو.

علی نژاد، سیروس (1383) قضیه چاپ کتاب درسی افغانستان. یک گفتگوی چاپ نشده با همایون صنعتی زاده. مجله بخارا. شماره 72 – 73. شماره صفحات617 - 623.

مایل هروی، نجیب (1362) تاریخ و زبان افغانستان. علل تشتت فرهنگی و اجتماعی. تهران: موقوفات دکتر محمود افشار.

مهران، مجید (1382) در کریدورهای وزارت امور خارجه چه خبر! خاطرات یک دیپلمات قدیمی. تهران: نشر تاریخ ایران.

 ناشناس (1306) پاسخ انجمن ادبی کابل به مقاله ایران و افغانستان. مجله آینده. سال دوّم. شماره 12.

ناشناس (1337) سفر افغانستان. مجله یغما. شماره 123.

ناشناس (1348) روابط خارجی ایران در سال 1347 (گزارش سالیانه وزارت امور خارجه). تهران: چاپ کیهان.

ناشناس (1349) روابط خارجی ایران در سال 1348 (گزارش سالیانه وزارت امور خارجه). تهران: چاپ کیهان.

ناشناس (بی‌تا) روابط خارجی ایران در سال 1349 (گزارش سالیانه وزارت امور خارجه). بی جا:  بی نا.

نقوی، شهریار (1349) انجمن تاریخ افغانستان. مجله وحید. شماره 85. شماره صفحات 80 - 83.

Dupree. Louis,) 1974(.Afghnistan in the 19, Newyork  : Washington.