پیدایش آیین یارسان و دوره‌های تجلی در این آیین

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی

2 کارشناس ارشد ایران دوره اسلامی دانشگاه بهشتی

3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه لرستان

چکیده

آیین یارسان به عنوان یکی از نحله‌های مذهبی در ایران دارای پیروانی است. اکثر پیروان این آیین در منطقة غرب کشور، کردها و لک‌ها بوده و شهر کرند مرکز آیین یاری است. عقاید این آیین به صورت التقاطی است و درباره­ی این نحله شناخت کافی در جوامع علمی و مردمی وجود ندارد. تحقیقات انجام گرفته‌شده در این حوزه به اندازه­ی لازم گویای ماهیت این آیین نیست و به صورت‌های گوناگون دربارة چگونگی پیدایش و دوره‌های تجلی آن سخن گفته شده‌است. مقالة پیش رو قصد دارد که به بررسی پیدایش آیین یاری و دوره‌های تجلی این آیین بپردازد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی است و از منابعِ دینی یارسانی نیز استفادة کتابخانه‌ای شده‌است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که دوره‌های تجلّی در آیین یاری چهار دوره بوده و پیدایش این آیین پدیده‌ای اجتماعی بوده و به آیین مذهبی تغییر ماهیت داده‌است.

کلیدواژه‌ها


ادموندز، سیسیل (1370). کردها، ترک‌ها، عرب‌ها، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: هیرمند.

ایوانف، ویلادیمیر (1337). مجموعه رسائل اهل حق، تهران: انتشارات اسماعیلیه.

بهرامی، ایرج (1380). اسطوره اهل حق، تهران: چشمه.

بی‌نا (1383). مجمل التواریخ و القصص، تصحیح محمد تقی بهار، تهران: دنیای کتاب.

جیحون آبادی دکه‌ای (2012). کلام دوره باباناوس، عراق: اربیل.

جیحون آبادی، نعمت الله (1345). شاهنامه حقیقت، تهران: انجمن فرهنگی فرانسه.

حسینی، محمد (1376). دیوان گوره، کرمانشاه: انتشارات نیلوفر.

خدابنده لو، عبدالله (1382). شناخت فرقه اهل حق، تهران: انتشارات امیر کبیر.

خواجه الدین، محمد علی (1348). سرسپردگان، تهران: انتشارات منوچهری.

دلفانی، سیاوش (1384). عالی قلندر و شاه فضل ولی، تهران: انتشارات منشور امید.

راوندی، محمد بن علی (1381). راحه الصدور آیه السرور، تهران: اساطیر.

زرین کوب، عبدالحسین (1386). ارزش میراث صوفیه، تهران: امیر کبیر.

زکی بیگ، محمد امین (1385). زبده تاریخ کردستان، تهران: انتشارات توس.

زنر، آر.سی (1387). طلوع و غروب زردشتی گری، ترجمه تیمور قادری، تهران: امیرکبیر.

سوری، ماشاالله (1344). سروده‌های دینی یارسان، تهران: انتشارات امیر کبیر.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1388). قلندریه در تاریخ، تهران: انتشارات سخن.

صفی‌زاده، صدیق (1363). دوره هفتوانه، تهران: انتشارات طهوری.

ــــــــــــــــ (1375). پیرامون و مشاهیر اهل حق، تهران: انتشارات حروفیه.

طبری، محمد بن جریر (1978). تاریخ الامم الملوک، تحقیق ابولفضل محمد ابراهیم، بیروت: دراالتراث، طبع الثانیه.

طبیبی، حشمت الله (1354). اهل حق، مجله بررسی‌های تاریخی، شماره دهم، سال هفتم.

عالی نژاد، سید خلیل (1384). رساله یاری، تهران: انتشارات قلندریه.

افضلی، قاسم (1352). دفتر رموز یارستان (گنجینه سلطان سهاک). تهران: چاپ راستی.

القاصی، مجید (بی تا). آیین یاری و رمز یاری و اندرز یاری، بی جا.

الله‌دانه، علی داد (1389). فرقه اهل حق کرمانشاه، دانشکدة تاریخ دانشگاه تهران: پایان نامه کارشناسی ارشد.

سلطانی، محمدعلی (1381). خاندان‌های حقیقت و مشاهیر متأخر اهل حق در کرمانشاه، تهران: سها.

محمدی، محمد (1387). تارخچه اهل حق، قم.

محمود خطیب، محمد، فسطاط العداله فی قواعد السلطنه، نسخه پاریس به شماره 120sptvrc تألیف شده به سال 683. در آق سرای (نکیده) فیلم شماره 5641 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

مرادی، گلمراد (1996). فلسفه تاریخ یارسان، سوئد، استکهلم: کتاب ارزان.

مردوخ (1365). تاریخ مردوخ، تهران: امیرکبیر.

الهی، نور علی (1365). برهان الحق، تهران: امیر کبیر.

همان (1361). نوشته‌های پراکنده درباره یارسان (الحق)، تهران: انتشارات عطایی.

همان (1362). دفتر دوره بهلول، تهران: انتشارات طهوری.

همان (1375). نامه سرانجام، تهران: انتشارات هیرمند.

همان (1376). تنبور از دیر باز تاکنون، تهران: دانش و فن.

همان (1376). قیام و نهضت علویان زاگرس، تهران: نشر سها.

همان (1387). دنباله‌ی جستجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر.

همان (1388). جستجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر.

 

Minorsky, v ) 1964(.“Ahl-I Hakk” EI2, vol. 1, 1960.

.................... “ The Sect of The Ahl-I Hakk”, in Iranica, Twenty Articales, Publication of The University of Tehran, vol

......................Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 11, No. 1. (1943), pp. 75-103

Ivanow, W) 1953(. The Truth-Worshippers of Kurdistan, Ahl-I Haqq Texts, edited in The Original Persian and analysed by W, Ivanow, Published for The Ismaili Society by Successors of E, J, Brille, Holland,

Kreyenbroek, Philip(2000) “ Mithra and Ahreman, Binyamin and MalakTawus, traces of an ancient

Van Bruinessen, Martin. M., Agha, Shaikh and State, on The Social and Political organization of Kurdistan, s.d.,1.

.....................Satan Psalmists: Some Hererodox Beliefs and Practices Among the Ahl-e Haqq of the GuranDisttrict, inedit.

......................, “when Haji Bektash Still Bore The Name of Sultan Sahak: Notes On The Ahl-I Haqq Of The Guran District” dansMullas, Sufi and Heretics: The Role of Religion In Kurdish Society, Analecta ISISIANA, XLIV, The ISIS Press, Istanbul

…………….., “ Haji Bektash, Sultan Sahak, Shah Mina Sahib and Various Avatars of A

Rawlinson.”Notes on a march from zohab to khozistan”.ix.of the” Journal of the Royal Geographicalsociey”.