اصلاحات نظامی خسرو انوشیروان و پیامدهای آن

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه اراک

چکیده

یکی از پایه‌های بنیادین پادشاهی ساسانی، وابستگی به سپاهیانی بود که بزرگان و اشراف جنگجوی پارسی و پارتی برای شاه فراهم می‌کردند. معمولاً این باور وجود دارد که این وابستگی تا زمان پادشاهی خسرو انوشیروان و اصلاحات وی ادامه یافت و تنها در زمان او بود که شاه برای نخستین بار توانست سپاهی ثابت و وابسته به شاه را بیآفریند و عملاً خود را از وابستگی به نیروهای بزرگان و روسای خاندان‌ها برهاند. این ناوابستگی حتی به ایجاد پادشاهی متمرکز که شاهان ساسانی به دنبال آن بودند، نیز تعبیر شده‌است. اما گواهی‌های بازمانده و گزارش‌های مورخان، در تضاد با این باور عمومی قرار دارد و آن را به چالش می‌کشد. این نوشتار بر آن است تا با واکاوی این گواهی‌ها، اصلاحات نظامی خسرو و پیامدهای آن را بررسی نماید.

کلیدواژه‌ها


آلتهایم، فرانتس، استیل، روت،(1382) تاریخ اقتصاد دولت ساسانی، ترجمه هوشنگ صادقی، تهران: علمی و فرهنگی.

ابن اثیر، عزالدین،(1370)کامل، ج2، برگردان محمد حسین روحانی، تهران:اساطیر.

ابن اسفندیار،(1366) تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، تهران: پدیده خاور.

ابن بلخی، (1343)، فارسنامه، بکوشش علی نقی بهروزی، شیراز: اتحادیه مطبوعاتی فارس.

ابن واضح یعقوبی،(1366) تاریخ یعقوبی، ج1و2، ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.

بلعمی، ابوعلی،(1383) تاریخ بلعمی، تصحیح ملک الشعرا بهار، تهران: زوار.

بیانی، شیرین،(1383) شامگاه اشکانیان و بامداد ساسانیان، تهران:دانشگاه تهران.

پروکوپیوس،(1365) جنگهای ایران و روم، ترجمه محمد سعیدی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

ثعالبی، ابومنصورعبدالملک،(1368) تاریخ ثعالبی، ترجمه محمد فضائلی، تهران: نقره.

حمزه اصفهانی،(1367) تاریخ پیامبران و شاهان، ترجمه جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.

خواندمیر، غیاث الدین،(1362) حبیب السیر، ج1، مقدمه جلال الدین همائی، تصحیح متن محمد دبیرسیاقی، تهران: کتابفروشی خیام.

دیاکونوف، میخائیلوویچ،(1384) تاریخ ایران باستان، ترجمه روحی ارباب، تهران: علمی و فرهنگی.

دینوری، ابوحنیفه،(1386) اخبارالطوال، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی.

زرین کوب، روزبه، «بهرام چوبین»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.

زرین کوب، عبدالحسین،(1368) تاریخ مردم ایران(1)، تهران: امیرکبیر.

شیپمان، کلاوس،(1386) مبانی تاریخ ساسانیان، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: فرزان روز.

طاووسی، محمود، میرزایی، علی اصغر،(1383) «دهقانان در دوران انتقال»، مطالعات ایرانی، سال سوم، شماره ششم، پاییز.

طبری، محمدبن جریر،(1362) تاریخ طبری، ج2، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران:اساطیر.

فردوسی، ابوالقاسم،(1386) شاهنامه، ج7و8، به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.

کریستنسن، آرتور،(1384) ایران در زمان ساسانیان، ترجه رشید یاسمی، تهران: صدای معاصر.

کولسنیکف، آ.ای،(2535) ایران در آستانۀ یورش تازیان، ترجمه م. ر.یحیایی، تهران: آگاه.

گردیزی، عبدالحی محمود،(1363) تاریخ گردیزی، به تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.

گیزلن، ریکا،(1384)، ترجمه سیروس نصراله زاده، تهران: میراث فرهنگی.

لوکونین، ولادیمیر،(1365) تمدن ایران ساسانی، ترجمة عنایت الله رضا، تهران: علمی و فرهنگی.

مجمل التّواریخ و القصص،(1383) تصحیح ملک الشّعراء بهار، تهران: دنیای کتاب .

مسعودی، علی بن حسین،(1381) التنبیه والاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.

مسعودی، (1374) مروج الذهب و معادن الجوهر، ج1، ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.

مسکویه، ابوعلی،(1369) تجارب الامم، ج1، ترجمه ابوالقاسم امامی، تهران: سروش.

مهرآبادی، میترا،(1372) خاندانهای حکومتگر ایران باستان، تهران: فتحی.

نامه تنسر به گشنسپ،(1354) به تصحیح مجتبی مینوی، تهران: خوارزمی.

فرای، ریچارد،(1388) تاریخ باستانی ایران، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: علمی و فرهنگی.

نولدکه، تئودور،(1388) تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ویسهوفر، یوزف،(1378) تاریخ ایران باستان، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: ققنوس.

یارشاطر، احسان،(1380) تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، (ج3-بخش1)، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.

Browne, E. G.(1900) "Some Accounts of the Arabic Work Entitled 'Nihsyatu'l-irab fi akhbari'l-Furs wa'l-'Arab', Particularly of That Part which Treats of the Persian Kings", JRAS.

Gyselen, Rika, (2001a) The Four Generals of the Sasanian Empire: Some Sigillographic Evidence,vol. 14 of Conferenze, Rome.

Pourshariati, Parvaneh,(2008) Decline and Fall of the Sasanian Empire, The Sasanian–Parthian Confederacy and the ArabConquest of Iran, Published by I.B.Tauris& Co Ltd in association with the Iran Heritage Foundation, London.

Procopius, (1938) history of the wars: book II, the Persian war, founded by James Loeb, LL.D., Editted bytT. E. Page, C.H., Litt.D. Fe. CAPPS, PH.D., LL.D. tW. H. D. ROUSE, Litt.D.,Toronto: The LOEB Classical Library, 1938. Toronto: The LOEB Classical Library.

Rubin, Zeev,( 2004) Nobility, Monarchy  and Legitimation  under  the Later Sasanians, The Byzantine And Early Islamic Near East, VI.

Rubin, Zeev,(1995)The Reforms of KhusroAnûshirwân‌, in The Byzantine and Early Islamic Near East. III: States, Resources and Armies‌, Ed by A Cameron, Princeton.

Rubin, Zeev, KhOSROW I ii.Reforms, Encyclopedia Iranica, ed. Ehsanyarshater, www.iranicaonline.com.

Sebeos,History, Robert Bedrosian, New York, 1989

Sebeos,(1999) The Armenian History attributed to Sebeos, translated, with notes, by R.W. Thomson Historical commentary by James Howard- Johnston, Liverpool University Press.

Shahbazi, A,Sh.(2011)«BESTAM O BENDOY», Encyclopedia Iranica, ed. Ehsanyarshater, Vol IV.

Shahbazi,A ,(2011)«BAHRAM VI», Encyclopedia Iranica, ed. Ehsanyarshater, www.iranicaonline.com, Vol. III, Fasc. 5, pp. 514-522.

Shahbazi, A. Army, Encyclopedia Iranica, ed. Ehsanyarshater, www.iranicaonline.com, 2011, Vol. II, Fasc. 5.

Skjaervo and Humbach, The Sassanian Inscription of Paikuli, 3.1; p.7, (Parthian: line,5-6); p.10,(Parthian:line,16); p.19,(Parthian:line,32); p.31,(Parthian:line,63-71

Zakeri, Mohsen, (1993),Sasanid soldiers in Early Muslim society, Wiesbaden.