طبقات، مناصب و ساختار شهرهای خراسان دورة تیموری

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد

3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

چکیده

حملة تیمور به خراسان، اسباب نابودی نیروهای انسانی را فراهم آورد و ضربات جدی‌ بر ساختار سیاسی و اقتصادی آن وارد ساخت. با توجه به خاستگاه قبیله‌ای تیموریان، قبایل فراوانی همراه او به ایران آمدند و بخشی در خراسان ساکن شدند. با این حال در زمان جانشینان تیمور، شهرهای خراسان بزرگ در نتیجة حمایت حاکمان تیموری و بازسازی‌هایی که به اشاره آنها انجام گرفت، از رونق و آبادانی برخوردار شدند و جمعیت فراوانی در آنها سکونت پیدا کردند. فرماندهان نظامی، علما، مشایخ، سادات، دیوانیان، صنعت‌گران، پیشه‌وران، صوفیان و ... جزو شهرنشینان بودند. بر این اساس اینکه در شهرهای بزرگ خراسان چه اقدامات عمرانی صورت گرفت و چه طبقات و مناصبی در شهرها وجود داشت و چه هنرمندان و اصناف پیشه‌ورانی در شهرهای خراسان در دورة تیموری تا پایان حکومت شاهرخ در سال 850 هجری حضور داشتند و رابطة بین آنها چگونه بوده است، پرسش‌هایی هستند که این مقاله به روش توصیفی تحلیلی به دنبال پاسخ به آنهاست. آگاهی‌های به دست آمده گویای این نکته است که در دورة جانشینان تیمور به شهر و شهرنشینی توجة بیشتری از دورة خود تیمور شده است و برخی شهرهای خراسان بزرگ آبادانی و رونق خود را بازیافتند.

کلیدواژه‌ها


آژند، یعقوب (1387). مکتب نگارگری هرات،تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

ابن بطوطه، محمدبن عبداله (1359). سفرنامه ابن بطوطه، جلد 1، ترجمه محمد علی موحد، تهران: بنگاه ترجمه ونشر کتاب.

اسفزاری (1338). روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، تصحیح محمد کاظم امام، جلد 1 و 2، تهران: دانشگاه تهران.

اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان (1301). مطلع الشمس، جلد 1 و 2، تهران: انتشارات وآموزش انقلاب اسلامی.

افشارآرا، محمد رضا (1380). خراسان و حکمرانان، مشهد: محقق.

تاریخ ایران (دوره تیموریان) از مجموعه تاریخ کمبریج (1387). ترجمه یعقوب آژند، جامی، جلد 6، چاپ 3. تهران.

حافظ ابرو (1349). جغرافیای حافظ ابرو ربع خراسان هرات، به کوشش مایل هروی. تهران: انتشارات فرهنگ ایران.

جامی، عبدالرحمن (1378( سلامان وابسال، مقدمه محمود رمضانی، تهران: بی نا.

ــــــــــــــــــ (بی تا) لیلی و مجنون، نسخه‌ی خطی.

ــــــــــــــــــ (1341) دیوان کامل جامی، مقدمه هاشم رضی، تهران: پیروز.

حسینی تربتی، ابوطالب (1342). تزوکات تیموری. به اهتمام کتابفروشی اسدی.، تهران.

حسن آبادی، ابوالفضل (1387). سادات رضوی در مشهد از آغاز تا پایان قاجاریه. مشهد: بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی.

خواند میر، غیاث الدین بن همام الدین الحسینی (1362). حبیب السیر، جلد 3، مقدمه جلال الدین همایی، تهران: کتابفروشی خیام. چاپ 3.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1317) دستو الوزرا، تصحیح سعید نفیسی، تهران: اقبال.

دست پاک، فاطمه (1390). خراسان بزرگ در عصر تیموریان. مشهد: بدخشان.

روحانی، سید کاظم (بی تا). اصناف و پیشه وران در تاریخ ایران. کیهان اندیشه.

سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق (1360 ق). مطلع سعدین و مجمع بحرین، تصحیح محمد شفیع، جلد 2، لاهور: بی نا.

سمرقندی، دولتشاه (1366). تذکره الشعرا، به همت محمد رمضانی. چاپ 2. تهران: پدیده خاور.

سیدی، مهدی با همکاری جمعی از نویسندگان (1386). مسجد و موقوفات گوهرشاد. قم: کومه.

شایسته فر، مهناز (1388). نقش زنان بانی در گسترش معماری عصر تیموری و صفوی، نامه پژوهش فرهنگی، سال دهم، دوره‌ی سوم، شماره 6. صص 99-69.

شجاع (1350). انیس الناس، به کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

طبیبی، عبدالحکیم (1368). تاریخ هرات در عهد تیموریان، تهران: هیرمند.

عطاردی قوچانی، عزیزاله (1371). تاریخ آستان قدس رضوی، جلد 2، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

عقیلی، سیف‌الدین حاجی بن نظام (1337). آثار الوزرا، تصحیح میر جلال الدین حسینی ارموی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

فوربزمنز، بئاتریس (1390). قدرت، سیاست و مذهب در ایران عهد تیموری. ترجمه جواد عباسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

فیاض انوش، ابوالحسن (1376). هرات دورة تیموری، کیهان فرهنگی، شماره 138، صص 22-18.

قمی، قاضی میر احمد (1366). گلستان هنر، تصحیح احمد سهیلی خوانساری. چاپ 3، تهران: کتابخانه منوچهری.

کاووسی، ولی الله ( بی تا). زمینه‌های توسعة هنر در دورة تیموریان، آینة خیال، شمارة 12، صفحات 27-24.

کلاویخو، روی گنزاله دو (1363). سفرنامة کلاویخو، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: علمی و فرهنگی.

کیانی، محمد یوسف (1374). پایتخت‌های ایران، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

گلچین معانی، احمد (1346). شهر آشوب در شعر فارسی، تهران: امیر کبیر.

مایل هروی (1377). جامی. تهران: طرح نو.

مشحون، حسن (1373). تاریخ موسیقی ایران، تهران: نشر سیمرغ با همکاری نشر فاخته.

محمد پارسا، قدسیه (1354). تصحیح احمد طاهری عراقی، تهران: انتشارات طهوری.

میرجعفری، حسین (1386). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورة تیموریان وترکمانان. چاپ 5، تهران: انتشارات سمت و دانشگاه اصفهان.

میرخواند، میر محمد بن سید برهان الدین (1380). تاریخ روضه‌الصفا، جلد 6، تهران: اساطیر.

نوایی، عبدالحسین (1370). ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، جلد 1، چاپ 3، تهران: نشر هما.

واصفی، زین الدین محمود (1349). بدایع الوقایع، جلد 1 و 2، به کوشش الکساندر بولدیوف، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

 

واعظ کاشفی، حسین (1350). فتوت نامه سلطانی. به کوشش محمد جعفر محجوب. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

                             (2535). تصحیح علی اصغر معینیان، تهران: بنیاد نیکو کاری نوریانی.

یار شاطر، احسان (1383). شعر فارسی در عهد شاهرخ، چاپ 2. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

یزدی، شرف الدین علی (1336). ظفرنامه، جلد 1، تصحیح محمد عباسی، تهران: امیر کبیر.