شهر زُباره و استقلال قطر

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

 زُباره مهم ترین شهر شبه جزیره قطر در قرن دوازدهم قمری است. این شهر که اکنون جزو استان الشَمال کشور قطر است، از جمله شهرهای تاریخی این کشور است که به سبب آثار تاریخی و دژ شهر (ساخته شده در 1317 خورشیدی/ 1938) در خرداد 1392 خورشیدی/ ژوئن 2013 جزو فهرست میراث جهانی یونسکو در آمد. شبه جزیره قطر تا پیش از تأسیس زُباره به وسیله طایفه عَتوب، سرزمینی خشک و با شرایط نامناسب اقلیمی به شمار می رفت؛ هیچ شهر مهمی در قطر آن روزگار وجود نداشت و آن سرزمین به دور از مدنیت، پیوسته جولانگاه اقوام و قبایل باجگذار حاکمان سرزمین های همجوار دیگر بود. تأسیس زُباره عملاً موجب رونق قطر شد و این شبه جزیره را مورد توجه کشورهای منطقه و حتی دول استعمارگر اروپایی، انگلستان و فرانسه قرار داد. چنان که دخالت های دول استعمار گر و نزاع های قبیله ای موجب ویرانی شهر زُباره شد.پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد زمینه شناسی تاریخی، به بررسی موردی ساخت و تأسیس شهری در حاشیه جنوبی خلیج فارس و تأثیر تأسیس آن بر حوادث سیاسی قرن دوازدهم خلیج فارس و به طور خاص استقلال کشور قطر خواهد پرداخت.

کلیدواژه‌ها


منابع

آل ملا، عبدالرحمن بن عثمان (1411) تاریخ هجر. ج 2. أحساء.

ابن سند بصری، عثمان (2007) سبائک العسجد فی أخبار أحمد نجل رزق الأسعد. چاپ حسن بن محمّد بن علی آل ثانی. الدوحة.

حبیبی، حسن و محمّد باقر وثوقی (گردآورنده) (1387) بررسی تاریخی، سیاسی و اجتماعی اسناد بندر عباس. تهران.

زبیدی، محمّد مرتضی حسینی واسطی (1414) تاج العروس من جواهر القاموس. چاپ علی شیری، بیروت.

سدید السلطنه، محمّد علی خان (1370) تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر. چاپ احمد اقتداری، تهران.

مجهول المؤلف، لمع الشهاب فی سیرة محمّد بن عبدالوهّاب، چاپ أحمد مصطفی أبوحاکمه، بیروت، 1967؛

نبهانی، محمّد بن خلیفه بن محمّد ابن موسی طائی (1406) التحفة النبهانیة فی تأریخ الجزیرة العربیة. بیروت.

Abu Hakima, Ahmad Mustafa, History of Eastern Arabia 1750- 1800, Beirut, 1965;

Amin, S.H., International and Legal Problems of the Gulf, Middle East and North African Studies Press Limited, London, 1981;

Bashir, Sani Ali ,A Study of Al Khalifa,s Rule in Bahrain 1783- 1820, M.A Thesis, McGill University, March 1979; 

Belgrave, Sir Charles, The Pirate Coast, Beirut, 2nd Impression, 1972;

Bunney, Richard, The Myth of Independence: British- Bahraini Relations in the 19th Century, M.A .Thesis  , University of Durham, Feb 1997;

Crystal, Jill, Oil and Politics in the Gulf, Rulers and Merchants in Kuwait and Qatar, Cambridge University Press, 1995;

Kelly, J.B., Britain and the Persian Gulf 1795- 1880, Clarendon Press, Oxford, 1963;

Lorimer, J.G., Gazetteerof the Persian Gulf, Oman and Central Arabia, Archive Editions, London, 1986;

Niebuhr, Carsten, Description de l, Arabie, Copenhagen, 1773;

Rahman, Habibur, The Emergence of Qatar, The Turbulent Years 1627- 1916, Routledge, London, 2010;

The Times Comprehensive Atlas of the World, Times Books Group, London, 2011;

Wilkinson, John C., Arabia’s Frontiers, The Story of Britain Boundary drawing in the Present, London, rpr, 1993;

Zahlan, Rosemarie Said, The Creation of Qatar, London,1979;  http://www.baladiya.gov.qa/cui/http://whc.unesco.org/en/list/1402/date18/Jun/2014.