بازیابی فرهنگ ایران باستان در دورةآلِ بویه: مشروعیت سیاسی حکومت

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد

2 عضو هیئت علمی‌گروه تاریخ دانشگاه بیرجند

3 دانشجوی دوره دکتری

چکیده

ایجاد حکومت و اعمال قدرت توسط یک فرد یا گروه و تداوم و پذیرش آن توسط مردم،همواره از دغدغه‌های اصلی حاکمان و فرمانروایان در جوامع مختلف بوده است که اغلب از آن به عنوان تلاش برای کسب مشروعیت سیاسی یاد می‌شود. از آنجا که امیران بویه ای در زمانی کوتاه از زندگی ساده قبیله‌ای به حاکمیت منطقه وسیعی دست یافتند و از قبل الگو و برنامه‌ای مناسب برای حفظ و تداوم قدرت نداشتند، ناگزیر بودند که این الگو را از شهریاران پیش از اسلام به ویژه ساسانیان که در سده چهارم هجری قمری ارج و منزلت بسیاری در نزد مردم داشتند، اقتباس و با شرایط زمان منطبق کنند. بنابراین آلِ بویه برای این که حکومتشان توسط مردم بهتر پذیرفته شود، در صدد برآمدند تا با بهره‌گیری از مفهوم سیاسی سلطنت در ایران باستان یعنی الهی بودن حکومت، وراثت و عدالت به حکومت خود مشروعیت ببخشند. در این پژوهش تلاش بر آن است تا با استخراج اطلاعات از منابع و پژوهش‌ها و با استفاده از رویکرد تاریخی و روش تحلیلی و توصیفی، به اقدامات آلِ بویه برای کسب مشروعیت بپردازد.

کلیدواژه‌ها


منابع

آقابخشی و افشاری راد، علی مینوی(1379) فرهنگ علمی‌سیاسی، نشر چاپار: تهران .

ابن اثیر، عزالدین علی(1350) کامل(تاریخ بزرگ اسلام و ایران )، ترجمه عباس خلیلی، جلد 13 و 14، شرکت سهامی‌چاپ و انتشارات کتب ایران: تهران.

ابن اثیر، عزالدین علی(1351) کامل(تاریخ بزرگ اسلام و ایران )، ترجمه علی هاشمی‌حائری، جلد 15 و 16، شرکت سهامی‌چاپ و انتشارات کتب ایران: تهران .

ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن(1320) تاریخ طبرستان، به تصحیح عباس اقبال، چاپخانه مجلسی: تهران .

ابن جوزی، محمد بن علی(1357، 1358، 1359) المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم، جلد 6، 7 و 8، دائره المعارف العثمانیه: حیدر آباد الدکن .

ابن حوقل(1345) صورة الارض، ترجمه جعفر شعار، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران: تهران .

ابن خلدون، عبدالرحمان(1366) مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، انتشارات علمی‌و فرهنگی: تهران .

ابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا(1350) تاریخ فخری(در آداب ملک داری و دولت های اسلامی‌)، ترجمه محمد وحید گلپایگانی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب: 1350 .

اصطخری، ابواسحاق ابراهیم(1340) مسالک و الممالک، به کوشش ایرج افشار، بنگاه ترجمه و نشر کتاب: تهران .

ایمان پور، محمد تقی(1383)«مکان جغرافیایی پارسه داریوش»، فصلنامه مطالعات تاریخی(ضمیمه مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی )، شماره 5 و 6 .

_________________ (1371)«مبانی نفوذ و مقام روحانیون زرتشتی در دوره ساسانی»، مجله دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد، سال 25، شماره اول و دوم . 

بلعمی‌، ابو علی محمد ابن محمد(1327) تاریخ بلعمی‌(ترجمه تاریخ طبری )، به اهتمام محمد جواد مشکور، چاپخانه خیام: تهران .

بوسه، هیربرت(1363) «ایران در عصر آلِ بویه»، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه(از سلسله تحقیقات گروه تاریخ ایران دانشگاه کمبریج )، ترجمه حسن انوشه، جلد 4، امیرکبیر: تهران .

بوشهری، جعفر(1385) حقوق اساسی حکومت، شرکت سهامی‌: تهران .

بیرونی، ابوریحان(1352) آثارالباقیه، ترجمه اکبر دانا سرشت، ابن سینا: تهران .

بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین(1382) تاریخ بیهقی، بازگردان و تعلیقات شاهرخ موسویان، دستان: تهران.

 

 

ترکمنی آذر، پروین(1384) دیلمیان در گسترة تاریخ ایران(حکومت های محلی آل زیار و آلِ بویه). سمت: تهران .

ثعالبی، عبدالملک بن محمد بن اسماعیل(1368) تاریخ ثعالبی(مشهور به غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم)، جلد 1، ترجمه محمد فضائلی، نقره: تهران .

جیهانی، ابوالقاسم بن احمد(1368) اشکال العالم، ترجمه علی بن عبدالسلام کاتب، به نشر و آستان قدس رضوی: مشهد .

دریایی، تورج (1387) تاریخ و فرهنگ ساسانی، ترجمه مهرداد قدرت دیزجی، ققنوس: تهران.

دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود(1366) اخبار الطوال، ترجمه محمود دامغانی، انتشارات نی: تهران .

رضایی راد، محمد(1379) مبانی اندیشه سیاسی در خرد مزدایی، طرح نو: تهران .

سودآور،  ابوالعلائ (2005) فره ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان،  نشر میرک: آمریکا.

شاه حسینی، ناصرالدین(1353) «مذهب هخامنشیان»،فرهنگ و هنر ایران، سخنرانی های سومین اجلاس کنگره تاریخ و فرهنگ ایران .

صابی، ابوالحسن هلال بن محسن(1346) رسوم دارالخلافه، ترجمه محمد رضا شفیعی کدکنی، تصحیح میخائل عواد، بنیاد فرهنگ ایران: تهران.

طبری، محمد بن جریر(1358) تاریخ ایرانیان و عرب ها(تاریخ طبری )، ترجمه عباس زریاب خوئی، انتشارات انجمن آثار ملی: تهران .

طوسی، خواجه نظام الملک(1374) سیاستنامه، ترجمه جعفر شعار، شرکت سهامی‌کتاب های جیبی: تهران

فردوسی، ابوالقاسم(1361) شاهنامه، به کوشش محمد دبیر سیاقی، انتشارات علمی‌و فرهنگی: تهران .

فره وشی، بهرام(مترجم و مصحح)(1378) کارنامه اردشیر بابکان، انتشارات دانشگاه تهران: تهران

فقیهی، علی اصغر(1347) شاهنشاهی عضدالدوله(چگونگی فرمانروائی عضدالدوله دیلمی‌و بررسی اوضاع ایران در زمان آلِ بویه)، مطبوعاتی اسماعیلیان: تهران .

                       (1357)آلِ بویه و اوضاع زمان ایشان(با نموداری از زندگی مردم در آن عصر)، صبا: گیلان.

                        (1387) تاریخ آلِ بویه، سمت: تهران .

قزوینی، زکریا بن محمد بن محمود(1373) آثار البلاد و اخبار العباد، ترجمه جهانگیر میرزا قاجار، تصحیح میر هاشم محدث، امیرکبیر: تهران .

قمی، حسن بن محمد حسن(1361) تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی قمی‌، تصحیح جلال الدین تهرانی، توس: تهران.

 

 

 

 

کاظم بیگی، محمد علی (1389)«روایتی نویافته از کتاب التاجی»، مجله تاریخ و تمدن اسلامی، نیمسال نامه دانشگاه آزاد اسلامی‌واحد علوم و تحقیقات، سال ششم، ش 11، بهار و تابستان 89، 27-55.

کبیر، مفیض الله(1381) ماهیگیران تاج دار، ترجمه مهدی افشار، چاپخانه حیدری: بی‌جا .

کرمر، جوئل(1375) احیای فرهنگی در عهد آلِ بویه، ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، مرکز نشر دانشگاهی: تهران.

 کریستین سن، آرتور(1314) وضع دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانی، ترجمه مجتبی مینوی، کمیسیوم معارف: تهران .

                           (1384)ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی‌، نگاه: تهران .

کسروی، احمد (1377) شهریاران گمنام، جامی: تهران.

گمنام(1362) حدود العالم من المشرق الی المغرب، به کوشش منوچهر ستوده، طهوری: تهران .

لوکوک، پی یر(1382) کتیبه‌های هخامنشی، ترجمه نازیلا خلخالی، نشرفروزان: تهران .

متحده، روی پرویز (1388) اوضاع اجتماعی در دوره آلِ بویه، ترجمه مهمدرضا مصباحی و علی یحیایی، خانه آبی: مشهد.

متز، آدام(1362) تمدن اسلامی‌در قرن چهارم هجری(رنسانس اسلامی‌)، ترجمه علی رضا ذکاوتی قراگزلو، جلد 1 و 2،  امیرکبیر: تهران .

 مجید زاده، یوسف(1370) تاریخ و تمدن عیلام، مرکز نشر دانشگاهی: تهران .

مستوفی، حمدالله(1387) تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، امیرکبیر: تهران .

مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین(1347) مروج الذهب و المعادن الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، جلد 2، بنگاه ترجمه و نشر کتاب: تهران .

مسکویه رازی، ابو علی(1355) جاویدان خرد، ترجمه تقی الدین محمد شوشتری، به کوشش بهروز ثروتیان، موسسه مطالعات اسلامی‌دانشگاه مک گیل کانادا: تهران .

                              (1369) تجارب الامم، ترجمه ابوالقاسم امامی‌، جلد 1، سروش: تهران .

                               (1376) تجارب الامم، ترجمه علی نقی منزوی، جلد 5 و 6، توس: تهران .

مفتخری، حسین(1389) «و باز هم آلِ بویه»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، 151: 2 – 8 .

مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد(1361) احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علی نقی منزوی، جلد 2، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران: تهران .

میرخواند، محمد بن سید برهان الدین(1339) روضه الصفا، کتاب فروشی های خیام، مرکزی، پیروز: تهران

 

 

 

 

نصراله زاده، سیروس(1384) نام و تبار شناسی ساسانیان: از آغاز تا هرمزدوم، پژوهشکده زبان و گویش با همکاری اداره کل امور فرهنگی: تهران.

                          (1385) کتیبه‌های پهلوی کازرون، کا زرونیه، تهران

هرودت(1380) تواریخ، ترجمه وحید مازندرانی، انتشارات افراسیاب: تهران .

همدانی، محمد بن عبدالملک(1961) تکمله تاریخ طبری، الجزء الاول، المطبعه الکاثولیکیه: بیروت .

هینس، والتر(1371) دنیای گمشده عیلام، ترجمه فیروز فیروز نیا، انتشارات علمی‌فرهنگی: تهران.

هینلز، جان(1368) شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، نشر چشمه: تهران.

یحیایی، علی(الف1389) بررسی تحلیلی ساختار اقتصادی آلِ بویه،(پایان نامه دکتری )، دانشگاه اصفهان .

یحیایی، علی(ب1389) تأثیر اوضاع سرزمین دیلم و علویان طبرستان بر ظهور آل‌بویه با تأکید بر پیش زمینه‌های اقتصادی، مطالعات اسلامی: تاریخ و فرهنگ، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد. 70-102.

 

Amir Arjomand, Said, 1946,  The shadow of God on the earth and hidden Imam Chicago: Chicago press

Busse, Herbert,(1973), The Revival of Persian Kingship under the Buids,  University library of Manchester: 47-69.

Brosius,Maria,(1953),The Persian Empire from Cyrus II Artaxerxl, The London Association of classical teacher London.

Daryaee, Toraj,  2008, " Kingship in Early Sasanian Iran", in  Vesta Sarkhosh(edit), The Sasanian Era: The idea of Iran, In Association With the London Middle East Institute at Saysa atSOAS AND British museum ad Brithis museum.

Herzfeld E. 1924, Paikuli. Monument and inscription of the early history of the Sasanian empire, Bd. 1-2, Berlin.

Kent, Roland G.(1653),Old Persian: Grammar,Texts, Lexicon,American Oriental Society, New Heaven, Connecticut.

Kuhrt, A., 2007, The Persian Empire, Volume 1, Rutledge:  London and New York.

Potts,D.T.(1999),The Archeology of Elam: Formation and Transformation of Ancient Iranian state,Cambridge University press.

Shahbazi, S. 1985, " Sasanian Prosopography; II: The relief of Ardašer II at Tāq-I Bustān" in Archaologische Miteilngen aus Iran 18.