شرق ایران در جنگ جهانی دوم: عبور مهاجرین لهستانی

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

چکیده

سابقه حضور قدرت‌های استعماری بخصوص انگلیس و روسیه در شرق ایران به سال‌های قبل از جنگ جهانی اول و رقابت آن‌ها بر سر مسئله هندوستان بازمی‌گردد اما در گیرودار جنگ جهانی دوم بار دیگر ایران، بخصوص نواحی شرقی، کانون توجه قدرت‌های بزرگ واقع می‌شود. در جریان جنگ و با شدت گرفتن و تغییر معادلات و باوجود اعلام بی‌طرفی از سوی ایران، قسمت‌هایی از این سرزمین به اشغال نیروهای متفق درآمد. نخستین کارکرد شرق ایران برای متفقین، استفاده از راه‌های مواصلاتی این منطقه برای رساندن تدارکات و تسلیحات به شوروی بود. جنگ جهانی دوم در دیگر سوی، منجر به کوچ اجباری تعداد زیادی از لهستانی‌ها شد، با توجه به این‌که بخش‌هایی از سرزمین لهستان هم‌زمان مورد تجاوز آلمان و اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفت، تعداد زیادی از این آوارگان، توسط روس‌ها به سمت آسیای مرکزی و ازآنجا به ایران کوچانده شدند. ورود عده‌ای از آن‌ها به ایران، از مرزهای شرقی صورت گرفت و طبق قراردادهای وضع‌شده بین متفقین و ایران پس از سامان‌دهی و رسیدگی به وضعیت آشفته آن‌ها عمدتاً توسط انگلیس، زمینه عبورشان از راه‌های شرقی ایران، برای کمک به جبهه‌های جنگ، فراهم گردید. این پ‍‍‍پژوهش درصدد است به بررسی اوضاع سیاسی - اجتماعی جنگ جهانی دوم در شرق ایران و چگونگی ورود لهستانی‌ها به این منطقه بپردازد

کلیدواژه‌ها


اسکراین، سرکلارمونت، (1355)، ایران در جنگ دوم جهانی، ترجمه: احمدعلی سپهر، تهران: دانشگاه ملی ایران.

اسکراین، سرکلارمونت، (1363)، جنگ‌های جهانی در ایران، مترجم: حسین نجف‌آبادی فراهانی، تهران: انتشارات نوین.

بولارد، اسکراین، سر ریدر- سرکلارمونت، (1369)، شترها باید بروند، ترجمه: حسین ابوترابیان، تهران: نشر البرز.

بیات، نصرالله، (1374)، لهستان، تهران: انتشارات وزارت خارجه.

پالمر، رابرت روزول، (1357)، تاریخ جهان نو، مترجم ابوالقاسم طاهری، تهران: نشر امیرکبیر.

تبرائیان، صفاءالدین، (1371)، ایران در اشغال متفقین، تهران: نشر دیبا.

جنگ جهانی دوم (خاطرات فرماندهان و سران دولت‌های متخاصم)، ج اول، (1373)، مترجم: فریدون ظفر اردلان، تهران، نشر کویر.

دولت شاهی، علیرضا، (1386)، لهستانیان و ایران، تهران: انتشارات بال

ذوقی، ایرج (1370). مسائل سیاسی و اقتصادی نفت ایران، تهران: انتشارات پاژنگ.

شاکری، رمضانعلی، (1371)، اترکنامه (تاریخ جامع قوچان)، مشهد: امیرکبیر.

صادقی باجگیران، هاشم، (1388)، مرزداران دامنه کیسما (روایتی از کردهای شمال خراسان)، مشهد: انتشارات واسع: دامینه.

کی‍انی ه‍فت ل‍نگ، کی‍انوش، ب‍دی‍ع‍ی، پرویز، ایران در ب‍حران (م‍ه‍رماه ۱۳۲۰ - ش‍ه‍ری‍ور ماه ۱۳۲۶): (ب‍ر پ‍ایه خ‍لاصه اخبار ش‍ب‍انه رادیوهای خ‍ارجی و گ‍زارش‌های روزانه و خ‍لاصه روزن‍ام‍ه‌ه‍ا)، ت‍هرآن: س‍ازمان اس‍ن‍اد م‍لی ایران، ۱۳۷۹.

کرزن، جورج (1362). ایران و قضیه ایران، ترجمه ع.وحید مازندرانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

محمود، محمود (1367). تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم، تهران: نشر اقبال.

معتضد، خسرو، (1376)، درون ارتش رضاشاه، تهران: نشر البرز.

نخجوان، محمد، امیر، وثوق، (1363)، تاریخ جنگ جهانی دوم، تهران: مطبوعات علمی فرهنگی.

هاواس لاسو، (1340)، توطئه در تهران، مترجم کمال قارص، تهران: مطبوعاتی فرخی

هوشنگ مهدوی، علیرضا، (1377)، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: نشر پیکان

Polish war cemeteries in Iran, Andrzej przewoznik, Warszawa 2002

 

 

اسناد:

اسناد آستان قدس رضوی، 5/4/1322: سند شماره 4675؛ و نیز 2/10/1322: سند شمارۀ 12349

سازمان اسناد ملی ایران، سند شانزدهم، میکروفیلم . ش 37/255/240

سازمان اسناد ملی ایران، سند هشتم، برگرفته از کتاب درباره سوم شهریور و نقش ایران در جنگ جهانی دوم، مرکز پژوهش و نشر فرهنگ سیاسی دوران پهلوی،1356.

سازمان اسناد ملی ایران، میکرو فیلم ش: 112/25/293

مرکز اسناد وزارت خارجه 12/3/1321: جزوه دان 69، پرونده 29

مرکز اسناد وزارت خارجه 17/12/1321: جزوه‌دان 24، پرونده 48

روزنامه‌ها

روزنامه آزادی، شماره 2020، دوشنبه 10/1/1321

روزنامه جهان اسلام 15/7/1370.

تاریخ شفاهی و تحقیقات میدانی

بازدید از قبرستان ارامنه مشهد دی 1390

تاریخ شفاهی، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی،27/9/1390

تاریخ شفاهی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس: 2/8/ 1385

کروپنسکی، رئیس موسسه‌ی مطالعات استراتژیک لهستان تحت عنوان: نقش ایران در تاریخ لهستان طی جنگ جهانی دوم، سمینار بین‌المللی ایران و جنگ جهانی دوم، وزارت خارجه، 3/7/1378.

محمد جابانی، مهر 1390، شهردار قوچان در طی سال‌های 1353-1350، مشهد: 23/7/1390.