عوامل مؤثر بر وضعیت تجارت خراسان و ماوراءالنهر در دوران تیموریان

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

چکیده

نوشتار حاضر به بررسی وضعیت تجارت خراسان و ماوراءالنهر در عهد تیموریان می‌پردازد که یکی از عناصر تشکیل‌دهنده اقتصاد تیموریان است. در این نوشتار با اتکای به داده‌های موجود در منابع و با رویکردی توصیفی – تحلیلی، اوضاع تجارت منطقه، از ظهور تیمور تا انتهای حکمرانی بایقرا موردبررسی قرارگرفته است. مقاله این پرسش اساسی را موردتوجه قرار می‌دهد که وضعیت تجارت در خراسان و ماوراءالنهر در دوره تیموریان چگونه بود؟ در این نوشتار، نشان داده‌شده است که توجه به مقوله تجارت در دیدگاه امیران تیموری، موقعیت جغرافیایی خاص این دو منطقه مهم، تنوع کالایی و نیز رشد چندین شهر عمده در این مناطق، مجموعه‌ای از عوامل مؤثر بر رونق تجارت در خراسان و ماوراءالنهر می‌باشند. تجارت مناطق مذکور با تکیه‌بر فاکتورهای فوق و نیز قرار گرفتن در معرض سیاست‌های اقتصادی امیران تیموری، دارای تجارتی پویا گردید. لذا با رونق نسبی در اجزاء متشکل تجارت منطقه در دوره تیموریان روبروییم

کلیدواژه‌ها


آکا، اسماعیل (1390). تیموریان، ترجمه اکبر صبوری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ابن‌عربشاه، احمدبن‌محمد (1386). عجائب‌المقدور فی اخبار تیمور، ترجمه محمدعلی نجاتی، چ 7، تهران: علمی و فرهنگی.

اسناد و مکاتبات تاریخی ایران «از تیمور تا شاه اسماعیل»(1356). گردآورنده عبدالحسین نوایی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

امیرخانی، غلامرضا (1383). تیموریان، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.

بابر، ظهیرالدین (1308 ق). بابـرنامه، ترجمه عبدالرحیم خان‌خانان، بمبئی: بی‌جا.

بارتولد، واسیلی‌ولادیمیرویچ (1308). تذکره جغرافیای تاریخی ایران، ترجمه حمزه سردادور، تهران: چاپخانه اتحادیه.

بارتولد (1336). الغ بیگ و زمان وی، ترجمه حسین احمدی‌پور، تبریز: کتابفروشی چهر.

بارتولد (1358). گزیده مقالات تحقیقی، ترجمه کریم کشاورز، تهران: امیرکبیر.

پطروشفسکی، ایلیاپاولوویچ (1344). کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول، ترجمه کریم کشاورز، 2 ج، تهران: دانشگاه تهران.

پیگولوسکایا و دیگران (1354). تاریخ ایران، ترجمه کریم کشاورز، چ 4، تهران: پیام.

تاکستن و دیگران (1384). تیموریان، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.

ترابی‌طباطبایی، جمال (1347). سکه‌های اسلامی (دوره ایلخانی و گورکانی)، نشریه شماره 2، تبریز: موزه آذربایجان.

توختییف، عرفان (1377). سیاست مالی تیمور و خاندان او و سکه‌های آن‌ها، به کوشش بهمن اکبری، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.

جامی، نورالدین (1378). نامه‌ها و منشآت جامی، تصحیح عصام‌الدین اورون‌بایف و اسرار رحمانف، تهران: میراث مکتوب.

جامی (1378). هفت‌اورنگ (تحفه‌الأحرار). تصحیح و تحقیق جابلقا دادعلیشاه و دیگران، ج 1، تهران: مرکز مطالعات ایرانی و نشر میراث مکتوب.

جوینی، علاءالدین‌عطاملک (1385). تاریخ جهانگشای جوینی، تصحیح محمد قزوینی و شاهرخ موسویان، 1 ج، تهران: دستان.

حافظ ابرو، شهاب‌الدین (1349). جغرافیای حافظ ابرو قسمت ربع خراسان «هرات». به کوشش مایل هروی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

ـــــ (1370). جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، تصحیح غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات.

ـــــ (1380). زبدۃالتواریخ. تصحیح کمال حاج سیدجوادی، 4 ج، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

حسینی‌تربتی، ابوطالب (1342). تزوکات تیموری، تهران: کتابفروشی اسدی.

خطائی، علی‌اکبر (1372). خطای‌نامه، به کوشش ایرج افشار، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

خواجه جهان، عمادالدین‌محمود (1948 م). ریاض‌الأنشاء، تصحیح چاندبن حسین احمدنگری، حیدرآباد: سرکارعالی.

خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن همام‌الدین (1333). حبیب‌السیر، زیر نظر محمد دبیر سیاقی، تهران: کتابفروشی خیام.

خواندمیر، نامة نامی. نسخه خطی، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، 3411.

دین‌پرست، ولی (1392). «سیاست‌های تجاری تیمور و پیامدهای آن»، تاریخ ایران، دوره 5، ش 13، صص 123-146.

رحمتی، محسن؛ یوسفوند، فاطمه (1392). «سلطان حسین بایقرا و حیات اقتصادی خراسان»، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، سال 4، ش 7، 79-99.

رضا، عنایت‌اله (1372). «ترکستان»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 15، 154-158.

رویمر، هانس‌روبرت (1380). ایران درراه عصر جدید، ترجمه آذر آهنچی، تهران: دانشگاه تهران.

رویمر، هانس‌روبرت و دیگران (1378). تاریخ تیموریان، ترجمه یعقوب آژند، تهران: جامی.

زمچی‌اسفزاری، معین‌الدین‌محمد (1338). روضات‌الجنات فی اوصاف مدینه هرات، تصحیح محمدکاظم امام، 2 ج، تهران: دانشگاه تهران.

سرفراز، علی‌اکبر؛ آورزمانی، فریدون (1379). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران: سمت.

سمرقندی، دولتشاه (1382). تذکرۃالشعرا، تصحیح ادوارد براون، تهران: اساطیر.

سمرقندی، عبدالرزاق (1383). مطلع‌السعدین و مجمع‌البحرین، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

شامی، مولانانظام‌الدین (1363). ظفرنامه، از روی نسخه فلیکس تاور، تصحیح پناهی‌سمنانی، تهران: کتاب بامداد.

شجاع (1350). انیس‌الناس، به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

شهاب‌منشی، محمدبن‌علی (1356). همایون‌نامه، به اهتمام رکن‌الدین همایونفرخ، تهران: دانشگاه ملی.

طاهری، علی (1380). درآمدی بر جغرافیا و تاریخ نیشابور، نیشابور: شادیاخ.

فرانک، آیرین؛ براونستون، دیوید (1376). جاده ابریشم، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: سروش.

فرهانی منفرد، مهدی (1381). پیوند سیاست و فرهنگ در عصر زوال تیموریان و ظهور صفویان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

فرای، ریچارد (1382). تاریخ باستانی ایران، ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی.

فوربزمنز، بئاتریس (1393). ایران عصر تیموری، ترجمه اکبر صبوری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.

کلاویخو، روی‌گونسالس (1384). سفرنامه ‌کلاویخو، ترجمه مسعود رجب نیا، چ 5، تهران: علمی و فرهنگی.

میرجعفری، حسین و دیگران (1393). «فعالیت شهرسازی تیموریان در شهرهای سمرقند و هرات»، پژوهش‌نامه تاریخ، سال 9، ش 36، 139-155.

میرخواند، محمدبن‌خاوندشاه (1380). تاریخ روضه‌الصفا، تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر، ج 6 و 8، تهران: اساطیر.

نطنزی، معین‌الدین (1336). منتخب‌التواریخ معینی، تهران: خیام.

نظامی، نظام‌الدین‌عبدالواسع (1357). منشأ الأنشاء، به کوشش رکن‌الدین همایونفرخ، ج 1، تهران: دانشگاه ملی.

نقاش، خواجه غیاث‌الدین (1372). سفرنامه چین، به کوشش ایرج افشار، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

نوایی، عبدالحسین (1370). ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، ج 2، چ 3، تهران: هما.

نوروزی، جمشید؛ برومند، صفورا (1395). «نقش دیپلماسی شاهرخ تیموری در شبه‌قاره هند»، تاریخ اسلام و ایران، سال 26، ش 30، 253-272.

واله‌اصفهانی، محمدیوسف (1379). خلدبرین، به کوشش میرهاشم محدث، تهران: میراث مکتوب.

یزدی، شرف‌الدین‌علی (1387). ظفرنامه، تصحیح سعید میرمحمد صادق و عبدالحسین نوایی، 2 ج، تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

Rajkai, Zsombor Tibor(2007). The Timurid Empire and the Ming China, Doctoral Dissertation, Lorand University: Budapest Doctoral Committee.

Schiltberger, Johan(1995). The bondage and travels of Johan Schiltberger in Europe, Asia and Africa (1396 – 1427), London: the Hakluyt Society.

https://www.britanica.com/place/Hami. 2017/01/24.

https://www.britannica.com/place/Vakhan. 2017/01/24.