حمام و کارکردهای سیاسی آن در سده‌های میانه تاریخ ایران

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه مازندران

2 عضو هیات علمی وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری

چکیده

حمام به عنوان یکی از شاخصه‌های حائز اهمیت شهرهای اسلامی- ایرانی علاوه بر کارکردهای اجتماعی و گاهی علمی و فرهنگی، در امر سیاست نیز محل رجوع بوده است. این موضوع به حدی اهمیت دارد که می‌تواند به فهم تاریخ تحولات سیاسی تاریخ ایران در سده‌های میانه اسلامی کمک کند. این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی در پی پاسخ به این سئوال اصلی بوده است که کارکردهای سیاسی حمام در سده‌های میانه تاریخ ایران چیست؟ یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که موقعیت ممتاز جغرافیایی حمام و قرار گرفتن آن در مرکز شهر و در کنار کانون­های مهم شهری- از جمله مسجد و بازار- در کنار ویژگی­های معماری این بنا، موجب گردید تا بسیاری از قتل‌ها و سوء قصدها در حمام صورت پذیرد. در این سوءقصدها ده­ها سلطان، خلیفه، وزیر و امیر به قتل رسیدند و یا دچار صدمه و آسیب جسمی گردیدند. سوءقصدکنندگان نیز از طیف­های مختلف اجتماع هستند که خود می‌تواند به طور مستقل مورد پژوهش قرار گیرد. نکته دیگر آن که تعدادی از قتل­های صورت گرفته در مقطع مورد اشاره به طور غیرمستقیم و در ارتباط با حمام به وقوع پیوسته است که در هر صورت از جایگاه مهم این بنای شهری حکایت دارد. وجود نمونه‌های متعدد از سوءقصدهای ناکام در حمام نیز خود بر این اهمیت بیش از پیش صحه می‌گذارد. علاوه بر این حمام با توجه به ظرفیت بالای تبلیغی در اجتماع، محل مناسبی برای تبلیغ، اعتراض و یا تبلیغ سیاسی بوده است.
واژگان کلیدی: حمام، قتل‌های سیاسی، اعتراض سیاسی، تاریخ ایران، سده‌های میانه.

کلیدواژه‌ها

موضوعات