بنیان دهستان و مکان یابی آن براساس متون تاریخی

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه پیام نور منجیل

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه فردوسی مشهد

10.22111/jhr.2019.31700.2634

چکیده

بعضی از مناطق در طول تاریخ همواره به دلیل قرار گرفتن در یک محیط جغرافیایی خاص یا به دلیل مجاورت در کنار شهرهای بزرگ و یا عوامل طبیعی و غیرطبیعی اهمیت خود را ازدست‌داده و به‌تدریج فراموش‌شده‌اند، به‌طوری‌که فقط نامی از آن‌ها در منابع کهن باقی‌مانده است. حتی امروزه نیز بعضی از شهرها یا مناطق جغرافیایی هستند که هنوز موقعیت جغرافیایی و جایگاه آنان مشخص نشده که ازجمله آن می‌توان به دهستان اشاره کرد. چندین بار به دهستان در منابع کهن ازجمله متون یونانی و کتیبه‌های دوره ساسانی اشاره‌شده است، حتی نام دهستان در برخی منابع عربی دوره اسلامی نیز آمده است، اما امروزه به جزء تاریخدانان، شناسندگان و آموزندگان فرهنگ ایران کسی دهستان را نمی‌شناسد. البته آن‌ها نیز محدوده جغرافیایی دهستان را نتوانسته‌اند مشخص کنند به‌طوری‌که شفیعی کدکنی پس از جستجوهای زیاد به این مورد اذعان دارد. اما به نظر می‌رسد با توجه به تحقیقات و جستجوهای جدید در منابع کهن، باید دهستان را در کنار شاهرود امروزی دانست. درهرحال، این پژوهش تلاش دارد تا به روش تاریخی تحلیلی و بر اساس اسناد و مدارک تاریخی به موقعیت و جغرافیای دهستان در پیش از اسلام پرداخته و با توجه به منابع آن زمان، موقعیت دهستان کنونی را تعیین کند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن اثیر، عزالدین ابی الحسن. (1399ق). الکامل فی التاریخ. جلد هشتم. بیروت: دار صادر.

ابن الفقیه. احمد بن محمد. (1416ق). البلدان. محقق و مصحح: یوسف الهادی. بیروت: عالم الکتب.

ابن حوقل، محمد بن حوقل. (1938م). صوره الارض. چاپ دوم. جلد دوم. بیروت: دار صادر.

ابن خرداذبه، عبیدالله بن عبدالله. (1992م). المسالک و الممالک. بیروت: دار صادر افست لیدن.

ابن عبدالحق بغدادی، صفی الدین عبدالمومن. (1412ق). مراصد الإطلاع علی أسماء الأمکنه و البقاع. جلد دوم. محقق و مصحح: علی محمد بجاوی. بیروت: دارالجیل.

ایمانپور و مهرابی، محمدتقی، طهمورث. (۱۳۹۲). «محدوده و جایگاه سیاسی هیرکانیه در دوره هخامنشیان». دوفصلنامه ‍پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران. سال چهارم. شماره اول.صص ۱۱۵-۱۲۷.

ایمانپور و مهرابی، محمدتقی، طهمورث. (۱۳۹۴). «نقش دیلمیان در فروپاشی دولت ساسانیان». دوفصلنامه ‍پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران. سال دوم. شماره دوم.صص ۱۶-۲۶.

ابن فضل الله عمری، احمد بن یحیی. (بی­تا). مسالک الأبصار فی ممالک الأمطار. جلد پنجم. محقق و مصحح: مصطفی مسلم و دیگران. ابوظبی: المجمع الثقافی.

ابن مستوفی، مبارک بن احمد. (1980م). تاریخ اربل. جلد دوم. محقق و مصحح: صقار سامی بن السید خماس. عراق: دار الرشید للنشر.

ابو نعیم، احمد بن عبدالله. (1410ق). تاریخ أصبهان. جلد اول. محقق و مصحح: حسن سید کسروی. بیروت: دارالکتب العلمیه.

استرابو. (1382). جغرافیای استرابو (سرزمینهای زیر فرمان هخامنشیان). ترجمه: همایون صنعتی زاده. چاپ اول. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

اصطخری، ابن اسحق ابراهیم بن محمد الفارسی. (1381ق). المسالک و الممالک. تحقیق: الدکتور محمد جابر عبدالعال الحسینی. مراجعه: محمد شفیق غربال. الجمهوریه العربیه المتحده: دارالقام.

اعتمادالسلطنه، محمد بن حسن علی. (1367). مراه البلدان. جلد اول. محقق و مصحح: عبدالحسین نوایی و هاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران.

انصاری دمشقی، شمس الدین محمد بن ابی طالب. (1382). نخبة الدهر فى عجائب البر و البحر. چاپ اول، تهران: انتشارات اساطیر.

بارتلد، ویلهلم. (1377). جغرافیای تارخی ایران. ترجمه: همایون صنعتی زاده. تهران: انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

بروسیوس، ماریا. (1389). ایرانیان باستان. ترجمه: مانی صالحی علامه. چاپ اول. تهران: نشر ثالث.

بلاذری، احمد بن یحیی. (1988م). فتوح البلدان. چاپ اول. بیروت: دار و مکتبه الهلال.

بیانی، شیرین. (2535 ش). شامگاه اشکانیان بامداد ساسانیان . تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

پیگولوسکایا، ن. (1387). شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان. ترجمه: عنایت الله رضا. چاپ چهارم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

حمیری، محمد بن عبد المنعم. (1984م). الروض المعطار فی خبر الاقطار. چاپ دوم. محقق و مصحح: احسان عباس. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.

دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ. (1390). تاریخ ایران باستان. ترجمه: روحی ارباب. چاپ ششم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

سهلگی، محمد بن علی. (1388). دفتر روشنایی از میراث عرفانی بایزید بسطامی. ترجمه: محمد رضا شفیعی کدکنی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سخن.

سهمی، حمزه بن یوسف. (1407ق). تاریخ جرجان. چاپ چهارم. بیروت: عالم الکتب.

شاپور شهبازی، علیرضا. (بی­تا). «ورود پارسیان به ایران». ارج نامه­ی ایرج. 600-613.

شاپورشهبازی، علیرضا. (1389). تاریخ ساسانیان. چاپ اول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

شاکری، رمضانعلی. (1365). اترکنامه. چاپ اول. تهران: امیر کبیر.

شیپمان، کلاوس. (1390). مبانی تاریخ پارتیان. ترجمه: هوشنگ صادقی. چاپ سوم. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.

 فرای، ریچارد نیلسون. (1388). تاریخ باستانی ایران. ترجمه: مسعود رجب نیا. چاپ چهارم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق. چاپ اول. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش­های ایرانی و اسلامی).

کرمی، محمد بن احمد. (بی­تا). أحسن التقاسیم. چاپ دوم. بیروت: دار صادر.

کریستنسن، آرتور. (1390). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه: رشید یاسمی. چاپ هفتم. تهران: صدای معاصر.  شعار.

کالج، مالکوم. (۱۳۹۱). اشکانیان (پارتیان). چاپ پنجم. ترجمه ­ی مسعود رجب­نیا. تهران: انتشارات هیرمند.

گردیزی، عبدالحّی­بن ضحاک، (1347)، زین­الاخبار، به اهتمام عبدالحّی حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

مقدسی، مطهر بن طاهر. (1386). آفرینش و تاریخ. ج2. ترجمه: محمد رضا شفیعی کدکنی. چاپ دوم. تهران: انتشارات آگاه.

مارکوارت، یوزف. (1373). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی. ترجمه: مریم میر احمدی. چاپ اول. تهران: انتشارات اطلاعات.

نولدکه، تئودور، (1388). تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان. چاپ سوم. ترجمه: عباس زریاب. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ولسکی، یوزف. (۱۳۸۸). شاهنشاهی اشکانی. چاپ چهارم. ترجمه­ی مرتضی ثاقب­فر. تهران: انتشارات ققنوس.

ویسهوفر، یوزف. (1390). ایران باستان. ترجمه: مرتضی ثاقب فر. چاپ یازدهم. تهران: انتشارات ققنوس.

یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله. (1995م). معجم البلدان. چاپ دوم. جلد چهارم. بیروت: دار صادر.

الیعقوبی، احمد بن اسحاق. (1422ق). البلدان. محقق و مصحح: محمد امین ضناوی. بیروت: دار الکتب العلمیه.

Bivar, A. D. H. (2012). “Gorgān”.   http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v.

Chlopin, I.N. (1973), Iranica Antiqua 10, S. 80 ff.

Curtis, john. (1998). “A chariot scene from Persepolis”, Iran 36: 45-51.

Daryaee, Touraj. (2002). Sahrestaniha-i Eranshahr: A Middle Persian text on late antique geography, epic, and history: with parallel English and Persian translation/ [edited and translated by] Touraj Daryaee. California: Mazda Publishers.

Frye, Richard N. (1965). History of civilization the heritage of Persia. Second impression. London: Weidenfeld and Nicolson 20 New bond street London Wi.

Gnoli, G, (1980), Zoroaster’s Time and Homeland: A study on the Origin of Masdeism and Related Problems, Instituto Universitario Orientalio, Naples.

Herodotus, (1890), The history of Herodotus, Translated into English by G. C. Macaulay, M. A. in two volumes, New York: Cambridge, vol. I, p. 158.

Howard-Johnston, James. (2008). “State and Society in late Antique Iran”. The Sasanian Era. Edited by Vesta Sarkhosh Curtis and Sarah Stewart. Volume 3. London:  I.B. Tauris.

Kent, R. G. (1953). Old Persian, Grammar, Texts, Lexicon. Second Edition. American Oriental Society: New Haven, Connecticut.

Kiani,  M. Y. (1982). “Excavations on the Defensive Wall of the Gurgān Plain: A Preliminary Report”. Volume 20 . British Institute of Persian Studies: 73-79.

Kuhrt, A. (2007). The Persian empire:  A Corpus of Sources from the Achaemenid period” Vouume I. Taylor&Francis RoutledgeNichols.

Lecomt,O, (2007), Gorgan and Dehistan:the north-east frontier of the Iranian empire,IActes de la conférence British Academy Conference, After Alexander, Central Asia before Islam. Londres.

Nokandeh et al., 2006. “linear barriers of northern Iran: the great wall of Gorgan and the wall of Tammiahe”. Volume 44. British Institute of Persian Studies:  121-173.

Pourshariati , Parvaneh. (2009). Decline and fall of the sasanian empire. New York: I. B. Tauris & Co Ltd.