دانشگاه سیستان و بلوچستان نشریه پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام 2345-2099 19 36 2025 08 06 Causes and consequences of Hanafi (Samaki) and Shafi'i (Sadaqi) religious fanaticism in Sistan during the Saffarid period, from the captivity of Amr Al-Layth to the fall of the Saffarids (393-287 AH). علل و پیامدهای تعصبات مذهبی حنفی (سمکی) و شافعی (صدقی) در سیستان دورة صفاریان از اسارت عمرو لیث تا سقوط حکومت آنان (393-287 هجری) 214 237 9163 10.22111/jhr.2025.50202.3731 FA دوست علی سنچولی استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. مهدی صلاح دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. Journal Article 2025 04 25 After the reign of Yaqub and Amr ibn Layth (247–287 AH), the region of Sistan became a center of growing religious fanaticism, particularly between the Hanafi and Shafi'i schools, which were sometimes referred to as Samaki and Sadaqi. These sectarian tensions were deeply rooted in the ethnic and tribal identities of Muslim Arabs who had migrated to Sistan. Although Yaqub and his brother Amr ibn Layth managed to curb such divisions to a large extent, after the capture of Amr Layth, these conflicts intensified under his successors, eventually becoming a dominant political and social phenomenon until the fall of the Saffarid dynasty. Accordingly, this study-conducted using a historical method and a descriptive–analytical approach based on library sources-aims to investigate the religious prejudices between the Hanafi (Samaki) and Shafi'i (Sadaqi) groups, and to analyze their political, social, and economic effects in Sistan during the Saffarid period. Political instability, weak and ineffective governance, power rivalries, social inequalities, the influence of scholars and religious leaders in spreading sectarianism among the masses, and the general ignorance prevailing in society are identified as the main political and social causes behind the rise of sectarian prejudice and conflict between these two sects. These factors led to the weakening of political authority, the intensification of insecurity and chaos, increased foreign incursions, and ultimately the downfall of the Saffarid government. Furthermore, they contributed to growing hostility among the populace, the disintegration of social unity, the escalation of violence and bloodshed, the destruction of economic infrastructure, and the widespread poverty and misery of the people of Sistan.<br />Sistan,<br />The Saffarid dynasty <br />Religious fanaticism, Hanafi (Samaki),<br />Shafi'i (Sadaqi),<br />Yaqub Layth,<br />Amr Layth. سیستان پس از فرمانروایی یعقوب و عمرو لیث (حک: 287-247 ه.ق)، عرصۀ رواج و گسترش تعصبات مذهبی ازجمله فرقه‌های حنفی و شافعی بود که گاه از آن‌ها به نام‌های سمکی و صدقی نیز یادشده است. تعصباتی که ریشه در باورهای قومی و قبیله‌ای اعراب مسلمانی داشت که به سیستان مهاجرت کرده بودند. هرچند یعقوب و برادرش عمرو لیث توانستند تا حد زیادی از گسترش آن جلوگیری کنند، اما پس از اسارت عمرو لیث، در زمان جانشینانش، این امر شدت گرفت و تا سقوط حکومت صفاریان به‌عنوان یک پدیدة غالب سیاسی و اجتماعی درآمد. به همین منظور در این پژوهش که با روش تاریخی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت گرفته، سعی گردید تا تعصبات مذهبی حنفی (سمکی) و شافعی (صدقی) موردبررسی قرارگرفته و آثار و پیامدهای آن در سیستان در دوره حکومت صفاریان بررسی و تحلیل شود. بی‌ثباتی سیاسی، ضعف و ناکارآمدی حکام، رقابت‌های سیاسی، نابرابری‌های اجتماعی، نقش علما و رهبران دینی در گسترش اختلافات مذهبی بین عوام و جهل و نادانی حاکم بر فضای جامعه، از مهم‌ترین علل سیاسی و اجتماعی تعصبات و منازعات این دو فرقه مذهبی در سیستان به شمار می‌آید که منجر به تضعیف قدرت سیاسی، تشدید ناامنی و آشوب، گسترش حملات خارجی، سقوط حکومت صفاری، گسترش عداوت و دشمنی بین عامه مردم، از بین رفتن وحدت و انسجام اجتماعی، تشدید جنگ و خونریزی، تخریب و نابودی زیرساخت‌های اقتصادی و درنهایت گسترش فقر و فلاکت مردم سیستان گردید. https://jhr.usb.ac.ir/article_9163_f035af8986edd80c8bf71720e48c811d.pdf