دانشگاه سیستان و بلوچستان نشریه پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام 2345-2099 19 37 2025 10 23 Political and Military Strategies of Badh ibn Dustak against Adud al-Dawla and Samsam al-Dawla Buwayhid with an Emphasis on Ibn Khaldun’s Historical Model راهبردهای سیاسی و نظامی باد بن دوستک در برابر عضدالدوله و صمصام الدوله بویهی با تاکید بر الگوی تاریخی ابن خلدون 107 135 9614 10.22111/jhr.2025.52665.3811 FA سکینه سعیدی استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران. سید علی اکبر عباسپور استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران. Journal Article 2025 08 09 This study examines the political and military strategies of Badh ibn Dustak, founder of the Marwanid dynasty in Diyar Bakr, Utilizing a descriptive-analytical approach, this research draws on primary and secondary historical sources to analyze the rise of Badh’s power against the backdrop of the gradual decline of the central Buyid authority. The study interprets political and military actions through the lens of Ibn Khaldun’s theory on the role of frontier regions and social dissatisfaction in state formation.The findings reveal that Badh’s emergence was facilitated by social unrest, the strategic geographic position of frontier regions (thugur), and opportunities arising from the power vacuum and internal conflicts following ʿAdud al-Dawla’s death. By adopting pragmatic policies, including alliance with the Byzantine Empire and employing irregular warfare in difficult terrain, Badh was able to establish local legitimacy and mobilize popular support despite opposition from the Abbasid Caliphate. Conversely, ʿAdud al-Dawla and Ṣamṣām al-Dawla responded with a conventional, centralized military approach but failed to achieve lasting success due to limited influence over frontier zones and internal crises after ʿAdud al-Dawla’s demise.<br /><br />This comparative analysis demonstrates how exploiting the weakness of centralized structures, popular mobilization, and control over frontier regions can foster the emergence of local powers, as Ibn Khaldun’s theory of power transition through borderlands insightfully explains. The study highlights the dynamic interaction between central authorities and peripheral entities in shaping political authority during this period. جستار حاضر به بررسی و تحلیل راهبردهای سیاسی و نظامی «باد بن دوستک» ـ بنیان‌گذار حکومت بنی‌مروان در دیاربکر ـ در مواجهه با عضدالدوله و صمصام‌الدوله بویهی پرداخته و این کنش‌ها را در چارچوب الگوی تاریخی ابن‌خلدون تحلیل کرده است. این پژوهش بر آن است تا با بهره‌گیری از منابع تاریخی و با روش توصیفی ـ تحلیلی، نشان دهد که شکل‌گیری قدرت باد در بستر انحطاط و فروپاشی تدریجی حکومت مرکزی آل‌بویه و با اتکا به نارضایتی اجتماعی و موقعیت جغرافیایی ویژه ثغور و نیز فرصت به دست آمده از خلا قدرت و اختلافات داخلی پس از درگذشت عضدالدوله رخ داد. باد با بهره‌گیری از سیاست‌های واقع بینانه، از جمله اتحاد با امپراتوری روم، و اجرای جنگ‌های نامنظم در مناطق صعب العبور، توانست به رغم مخالفت دستگاه خلافت عباسی، مشروعیت و نیروی مردمی لازم را برای تأسیس حکومتی محلی فراهم آورد. در مقابل، عضدالدوله و صمصام‌الدوله دیلمی با رویکرد نظامی متداول و متمرکز به مقابله برخاستند؛ اما به‌دلیل محدودیت نفوذ در ثغور مطابق با الگوی تاریخی ابن خلدون و نیز به سبب مواجهه با بحران‌های داخلی پس از مرگ عضدالدوله، نتوانستند موفقیتی پایدار به‌دست آورند. این مقاله ضمن تحلیل تطبیقی این دو راهبرد، نشان می‌دهد که چگونگی بهره‌گیری از ضعف ساختارهای مرکزی، توان مردمی، و اعمال قدرت در ثغور ، می‌تواند زمینه‌ساز ظهور دولت‌های محلی شود؛ همان‌گونه که ابن‌خلدون آن را در نظریه‌ی انتقال قدرت با بهره مندی از موقعیت نواحی مرزی تبیین کرده است. https://jhr.usb.ac.ir/article_9614_95a51a65f8d69aac3b67b56f38989347.pdf