1
ایران. دانشگاه خلیج فارس. بوشهر. دانشکده ادبیات. گروه تاریخ
2
استادیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس.بوشهر.ایران.
10.22111/jhr.2026.53109.3823
چکیده
کشف آثار و اسناد تاریخی، قدمت شیراز را به دورهی هخامنشی میرساند، اما شیراز تا پایان دوره-ی ساسانی یک سکونتگاه کوچک با کوشکهای شاهی بود و اصطخر مرکز استان فارس به شمار میآمد. با ورود اسلام شیراز به عنوان شهری اسلامی مورد توجه قرار گرفت و سپس به تختگاه بزرگ و مهم آلبویه تبدیل شد. هدف مقالهی حاضر بررسی چگونگی این دگرگونی سیاسی-اداری در استان فارس در طول سدههای نخستین اسلامی است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع مکتوب و یافتههای باستان شناسی به بررسی مسالهی فوق میپردازد. یافته-های پژوهش نشان میدهد که این دگرگونی با افول اصطخر رابطهی متقابل دارد. این بحث را میتوان به دو عامل مهم تقسیم کرد که عبارتند از مزایای جغرافیایی و مکانی شیراز و امتناع اصطخر از پذیرش حاکمان عرب. بر این اساس، شهر شیراز در دورهی فتوحات اسلامی با کارکردی نظامی برگزیده شد و توجه دولتهای اموی، عباسی و صفاری منجر به رشد جمعیت و زایش عناصر اداری و سیاسی این شهر گردید. با گزینش شیراز به پایتختی آلبویه، رشد روزافزون شیراز در ابعاد گوناگون رخ داد. بناهای رو به ویرانی مورد بازسازی قرار گرفت، نظام آبرسانی احیا شد و دیگر بناهای عامالمنفعه احداث گردید. بر این اساس، با زوال اصطخر و افول گور، شیراز به مرکز اقتصادی و اداری و در مجموع به مهمترین شهر فارس تبدیل شد. این فرآیند همزمان و همسو با زوال کیش زردشت در فارس و رشد اسلام نیز هست و نشان از تغییر الگوهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در سطح کلان است.
موسوی, مریم السادات و پیغمبری, حمیدرضا . (1405). برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, (), -. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
MLA
موسوی, مریم السادات , و پیغمبری, حمیدرضا . "برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی", نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, , , 1405, -. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
HARVARD
موسوی, مریم السادات, پیغمبری, حمیدرضا. (1405). 'برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی', نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, (), pp. -. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
CHICAGO
مریم السادات موسوی و حمیدرضا پیغمبری, "برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی," نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, (1405): -, doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
VANCOUVER
موسوی, مریم السادات, پیغمبری, حمیدرضا. برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 1405; (): -. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
)