1
ایران. دانشگاه خلیج فارس. بوشهر. دانشکده ادبیات. گروه تاریخ
2
استادیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس.بوشهر.ایران.
10.22111/jhr.2026.53109.3823
چکیده
کشف آثار و اسناد تاریخی، قدمت شیراز را به دورهی هخامنشی میرساند، اما شیراز تا پایان دوره-ی ساسانی یک سکونتگاه کوچک با کوشکهای شاهی بود و اصطخر مرکز استان فارس به شمار میآمد. با ورود اسلام شیراز به عنوان شهری اسلامی مورد توجه قرار گرفت و سپس به تختگاه بزرگ و مهم آلبویه تبدیل شد. هدف مقالهی حاضر بررسی چگونگی این دگرگونی سیاسی-اداری در استان فارس در طول سدههای نخستین اسلامی است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع مکتوب و یافتههای باستان شناسی به بررسی مسالهی فوق میپردازد. یافته-های پژوهش نشان میدهد که این دگرگونی با افول اصطخر رابطهی متقابل دارد. این بحث را میتوان به دو عامل مهم تقسیم کرد که عبارتند از مزایای جغرافیایی و مکانی شیراز و امتناع اصطخر از پذیرش حاکمان عرب. بر این اساس، شهر شیراز در دورهی فتوحات اسلامی با کارکردی نظامی برگزیده شد و توجه دولتهای اموی، عباسی و صفاری منجر به رشد جمعیت و زایش عناصر اداری و سیاسی این شهر گردید. با گزینش شیراز به پایتختی آلبویه، رشد روزافزون شیراز در ابعاد گوناگون رخ داد. بناهای رو به ویرانی مورد بازسازی قرار گرفت، نظام آبرسانی احیا شد و دیگر بناهای عامالمنفعه احداث گردید. بر این اساس، با زوال اصطخر و افول گور، شیراز به مرکز اقتصادی و اداری و در مجموع به مهمترین شهر فارس تبدیل شد. این فرآیند همزمان و همسو با زوال کیش زردشت در فارس و رشد اسلام نیز هست و نشان از تغییر الگوهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در سطح کلان است.
موسوی، مریم السادات و پیغمبری، حمیدرضا. (1405). برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی. (e10052). نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، 20(38)، e10052 https://doi.org/10.22111/jhr.2026.53109.3823
MLA
موسوی، مریم السادات، و پیغمبری، حمیدرضا. "برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی" .e10052 ، نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، 20، 38، 1405، e10052. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
HARVARD
موسوی، مریم السادات، و پیغمبری، حمیدرضا. (1405). 'برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی'، نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، 20(38), e10052. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
CHICAGO
موسوی، مریم السادات و پیغمبری، حمیدرضا، "برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی." نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، 20 38 (1405): e10052, doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823
VANCOUVER
موسوی مریم السادات، پیغمبری حمیدرضا. برآمدن شیراز و افول اصطخر: واکاوی زمینهها و عوامل دگرگونی کانون سیاسی-اداری فارس در سدههای نخستین اسلامی. پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام. 1405;20(38):e10052. doi: 10.22111/jhr.2026.53109.3823