1
دانشیار، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران- ایران
2
گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.22111/jhr.2026.55954.3929
چکیده
خلیجفارس در ایام فعالیت کمپانیهندشرقی بریتانیا(1600-1874م)، به یکی از مقاصد مهم تجارت دریایی کمپانی تبدیل شد و بهدلیل موقعیت راهبردی آن، نقش مهمی در پیوند شبکههای بازرگانی میان هند، ایران، شیخنشینهای عرب و بازارهای فرامنطقهای ایفا مینمود. این موقعیت، به کمپانی بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای تجارت دریایی منطقه در قرون17-19م، کمک نمود تا فعالیت خود را بر بستر شبکهای از مسیرهای دریایی، بندرها و مراکز تجاری محلی سازماندهی کند. این پژوهش با تکیه بر اهمیت دانش دریانوردی و الزامات امنیت دریایی در توسعه فعالیتهای تجاری و سیاسی کمپانیهندشرقی بریتانیا، به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است: «تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیجفارس، چگونه شکلگرفت و تداوم یافت و این امر، چه نقشی در توسعه نفوذ و فعالیتهای اقتصادی و سیاسی-نظامی کمپانی در منطقه داشت؟». دادههای مطالعه پیشرو، از اسناد و مکاتبات کمپانیهندشرقی بریتانیا و نیز منابع کتابخانهای، جمعآوری شده و با روش تحلیل تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، پردازش شده است. یافتههای پژوهش، بیانگر آن است که موفقیت تجارت دریایی کمپانی در خلیجفارس، به شناخت شرایط اقلیمی و فنون دریانوردی منطقه و تأمین امنیت مسیرهای کشتیرانی وابسته بود. همچنین کمپانی با بهرهگیری از شبکهای متشکل از بندرها و مسیرهای دریایی، مبادلات تجاری را گسترش داد. افزون بر این، کمپانی از طریق مشارکت در تأمین امنیت این مسیرها، علاوه بر نفوذ تجاری، توانست مداخله سیاسی- نظامی خود در منطقه را افزایش دهد. به این ترتیب، تجارت دریایی کمپانی، علاوه بر کارکرد اقتصادی، به ابزاری برای توسعه سیاسی و راهبردی بریتانیا در منطقه تبدیل شد.
نوروزی, جمشید و حنیفه, معصومه . (1405). تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیج فارس: استفاده از تجربه بومی، ساختار تجاری، چالشها و پیامدها. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20(38), -. doi: 10.22111/jhr.2026.55954.3929
MLA
نوروزی, جمشید , و حنیفه, معصومه . "تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیج فارس: استفاده از تجربه بومی، ساختار تجاری، چالشها و پیامدها", نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20, 38, 1405, -. doi: 10.22111/jhr.2026.55954.3929
HARVARD
نوروزی, جمشید, حنیفه, معصومه. (1405). 'تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیج فارس: استفاده از تجربه بومی، ساختار تجاری، چالشها و پیامدها', نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20(38), pp. -. doi: 10.22111/jhr.2026.55954.3929
CHICAGO
جمشید نوروزی و معصومه حنیفه, "تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیج فارس: استفاده از تجربه بومی، ساختار تجاری، چالشها و پیامدها," نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20 38 (1405): -, doi: 10.22111/jhr.2026.55954.3929
VANCOUVER
نوروزی, جمشید, حنیفه, معصومه. تجارت دریایی کمپانیهندشرقی بریتانیا در خلیج فارس: استفاده از تجربه بومی، ساختار تجاری، چالشها و پیامدها. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 1405; 20(38): -. doi: 10.22111/jhr.2026.55954.3929
)