دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22111/jhr.2026.56502.3967
چکیده
فرایند انتقال کانون قدرت از دیوان همایون به باب‌عالی که از اواخر سده دهم هجری/شانزدهم میلادی آغاز شد، از بنیادین‌ترین دگرگونی‌های ساختاری در تاریخ دولت عثمانی به شمار می‌رود که موازنه قدرت میان دو نهاد سلطنت و صدارت عظمی را دگرگون ساخت. از این‌رو، ین پژوهش تبیین بسترها، سازوکارها و پیامدهای نهادی این جابه‌جایی را در پیوند با موازنه قوا و فرایند افول دولت عثمانی، مسئله محوری خود قرار داده است و با اتکا به روش تاریخی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد تحلیل نهادی، تحولات کانون‌های قدرت را از اواخر سده دهم هجری/شانزدهم میلادی تا برافتادن دولت عثمانی در نیمه نخست سده چهاردهم هجری/بیستم میلادی واکاوی می‌کند. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد این انتقال، فرایندی تدریجی بود که از اواخر سده دهم هجری/شانزدهم میلادی در واکنش به ناکارآمدی‌های دیوان همایون آغاز شد و در پی اصلاحات عصر محمود دوم و دوران تنظیمات در سده سیزدهم هجری/نوزدهم میلادی، به تثبیت باب‌عالی به‌عنوان کانون اصلی سیاست‌گذاری و دیوانسالاری انجامید. بااین‌حال، تمرکز قدرت در باب‌عالی بدون سازوکاری نهادینه‌شده برای تنظیم روابط میان نهاد سلطنت، صدارت و مجلس مبعوثان، به دوگانگی ساختاری انجامید. این وضعیت با تمرکزگرایی دربار ییلدیز، چندمرکزی‌شدن تصمیم‌گیری در عصر مشروطه دوم و سرانجام دوگانگی حاکمیت میان استانبول و آنقره تشدید شد؛ امری که توازن نهادی را مختل ساخت و فرسایش ساختار حکمرانی عثمانی را تا بر افتادن عثمانیان شتاب بخشید.
عبادی, مهدی . (1405). از دیوان همایون تا باب‌عالی: دگرگونی کانون قدرت و نقش آن در فرایند افول دولت عثمانی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20(38), -. doi: 10.22111/jhr.2026.56502.3967
MLA
عبادی, مهدی . "از دیوان همایون تا باب‌عالی: دگرگونی کانون قدرت و نقش آن در فرایند افول دولت عثمانی", نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20, 38, 1405, -. doi: 10.22111/jhr.2026.56502.3967
HARVARD
عبادی, مهدی. (1405). 'از دیوان همایون تا باب‌عالی: دگرگونی کانون قدرت و نقش آن در فرایند افول دولت عثمانی', نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20(38), pp. -. doi: 10.22111/jhr.2026.56502.3967
CHICAGO
مهدی عبادی, "از دیوان همایون تا باب‌عالی: دگرگونی کانون قدرت و نقش آن در فرایند افول دولت عثمانی," نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 20 38 (1405): -, doi: 10.22111/jhr.2026.56502.3967
VANCOUVER
عبادی, مهدی. از دیوان همایون تا باب‌عالی: دگرگونی کانون قدرت و نقش آن در فرایند افول دولت عثمانی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 1405; 20(38): -. doi: 10.22111/jhr.2026.56502.3967
)