نشریه پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام

نشریه پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام

چالش‌ها و راهبردهای محمد رسول الله در بنیان امت واحده اسلامی درمدینة النبی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان
1 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران
10.22111/jhr.2026.57163.3998
چکیده
رسول‌الله در جامعه‌ای متشت، قبیله‌ای و درگیر «ایام‌العرب» و عصبیت‌های جاهلی مبعوث به رسالت گردید. برخلاف مخالفت‌های گسترده شیخوخیت قبیله‌ای مشرک، تلاش سیزده ساله ایشان تغییرات فرهنگی عمیقی در مکه ایجاد کرد. با این حال، پس از هجرت به مدینه، معضلاتی ساختاری پیش رو بود که هرکدام می‌توانست مانع گسترش اسلام و تشکیل مدینة‌النبی و امت واحده شود؛ از رسوبات افکار جاهلى و رذایل اخلاقى تا بافت قبیله‌اى شهر یثرب، اختلافات دینی و قومى میان اوس و خزرج و یهودیان، فقدان مرکزیت حکومتی، مسأله اسکان مهاجران و نبود سازمان رزمی مدافع اسلام. افزون بر این، مهاجرت و تأسیس حکومت اسلامى، دشمنانی گسترده‌ شامل قبایل مشرک(بویژه قریش)، اهل‌کتاب اطراف شبه‌جزیره و جریان نفاق در مدینه پدید آورد. واکاوی این چالش‌ها و راهبردهای نبوی برای پژوهش‌های سیره، مدیریت اسلامی و الگوهای وحدت امت در عصر حاضر ضرورت دارد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع اصلی سیره و مغازی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد رسول‌الله از طریق انعقاد پیمان‌نامه عمومی، عقد اخوت، تحکیم وحدت اجتماعى و ایجاد نظام شهروندى، نوزائی فرهنگی و تغییر عادت‌واره‌های جاهلی، توانمندسازی مسلمانان و استقرار همزیستی اجتماعی و مدنیت اسلامی، موفق به جامعه‌سازی و تأسیس نظام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر اُمت واحده گردید. راهبردهای نبوی نه فقط موانع را خنثی، بلکه تهدیدها را به فرصت‌های تمدن‌ساز تبدیل کرد . هدف پژوهش تلفیق تحلیل سیره‌ای با چارچوب «چالش- راهبرد» و استخراج الگویی کاربردی برای مدیریت تنوع و تحقق وحدت در جوامع چند فرهنگی معاصر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 16 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1405