چرایی توجه مخالفان و موافقان نهضت ملی نفت به ایل بویراحمد

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه یاسوج. کهکیلویه و بویراحمد

2 استادیار گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ ایران نهضت ملی شدن  نفت است. هم‌جواری و در مواردی حضور بویراحمدی‌ها در مناطق نفت خیز وهم‌چنین برخورداری آنان از توان رزمی و ایلیاتی ، موجبات نگرانی و توجه انگلیسی ها را به آنان فراهم آورده بود.موافقان نهضت ملی صنعت نفت ایران نیز در پی بهره گیری از موقعیت ایل بویراحمدی،  در راستای کمک به تحقق نهضت ملی نفت ایران بودند.بدین ترتیب پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی درصدد است تا به این پرسش پاسخ دهد که علت اصلی توجه مخالفان و موافقان نهضت ملی نفت به ایل بویراحمد چه بوده است؟چه اقدامات و پیامدهایی را  توجه موافقان و مخالفان نهضت ملی نفت ایران به ایل بویراحمدی به همراه داشته است؟
 یافته های پژوهش بیانگر ان است که مخالفانِ نهضت ملی شدن نفت با رهبری و هدایت انگلیس توانستند با بهره گیری از عوامل خود و بکارگیری شگردهای مختلف همچون ماجرای«طلوعیان» اتحاد هواداران نهضت ملی را تبدیل به تفرقه نمود و موجبات ناامیدی و سرخوردگی از دولت مصدق را فراهم نمایند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آدمیت، فریدون (۱۳۴۹)، اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
ــــــ، فریدون (۱۹۸۵)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، سوئد: کانون کتاب ایران.
ــــــ، فریدون (۱۳۴۰)، فکر آزادی و مقدمۀ نهضت مشروطیت، تهران: انتشارات سخن.
آفاری، ژانت (۱۳۸۵)، انقلاب مشروطۀ ایران۱۹۱۱-۱۹۰۶(۱۲۹۰-۱۲۸۵)، ترجمۀ رضا رضایی، تهران: نشر بیستون.
احتشام‌السلطنه، محمود (۱۳۶۶)، خاطرات احتشام‌السلطنه، به‌کوشش سیدمحمدمهدی موسوی، تهران: زوار.
اشیدری، جهانگیر (۲۵۳۵)، تاریخ پهلوی و زرتشتیان، تهران: انتشارات ماهنامه هوخت.
امینی، تورج (به کوشش)(۱۳۸۰)، اسنادی از زرتشتیان معاصر (۱۳۳۸-۱۲۵۸ش)، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
بامداد، مهدی (بی‌تا)، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳و ۱۴ هجری، ج ۱، بی‌جا: کتاب‌فروشی زوار.
بربریان، حوری (۱۳۹۷)، ارامنه و انقلاب مشروطۀ ایران ۱۲۹۱-۱۲۸۵:عشق به آزادی سرزمین نمی‌شناسد، ترجمۀ سامیه جرفی و حسین علی‌پناه، تهران: شیرازه.
بزرگمهری، مجید (۱۳۸۵)، بررسی تطبیقی نظام انتخاباتی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری فرانسه (مجالس قانونگذاری ملی و ریاست‌جمهوری)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بشیری، احمد (به کوشش) ( ۱۳۶۳)، کتاب آبی (گزارش‌های محرمانۀ وزارت امور خارجۀ انگلیس دربارۀ انقلاب مشروطه ایران، ج ۸ (از تاریخ ۹ مارس ۱۹۱۲تا ۱۵ فوریه ۱۹۱۳)، تهران: نشر نو.
تهرانی کاتوزیان، محمدعلی (۱۳۷۹)، تاریخ‌ انقلاب‌ مشروطیت‌ ایران‌، تهران: شرکت سهامی انتشار‌.
حقدار، علی‌اصغر (۱۳۸۳)، مجلس اول و نهادهای مشروطیت (صورت مذاکرات، مصوبات، اسناد، خاطرات و تاریخ‌نگاری دورۀ اول مجلس شورای ملی)، تهران: مهرنامگ.
دانیالی، لئا(۱۳۹۴)، نقش مجلس شورای ملی در بهبود شرایط اقلیت‌های دینی در ایران(بررسی تلاش‌های لقمان نهورای، نماینده کلیمیان در مجالس دوره رضاشاه)، فصلنامه اسناد بهارستان، ش۶، ص۸۱-۷۱.
دولت‌آبادی، یحیی (۱۳۶۱)، حیات یحیی، ج ۲، تهران: انتشارات عطار و فردوسی.
رحیمی، مصطفی(۱۳۵۷)، قانون اساسی ایران و اصول دموکراسی، تهران: امیرکبیر.
زرگری‌نژاد، غلامحسین (۱۳۷۴)، رسایل مشروطیت (۱۸ رساله و لایحه دربارۀ مشروطیت)، تهران : کویر.
سرشار، هما (۱۹۹۶)، تروعا (یهویان ایرانی در تاریخ معاصر)، ج ۱، کالیفرنیا: انتشارات مرکز تاریخ شفاهی یهودیان ایرانی.
سرشار، هما (۱۹۹۹)، تروعا (یهویان ایرانی در تاریخ معاصر)، ج۳، کالیفرنیا: انتشارات مرکز تاریخ شفاهی یهودیان ایرانی.
سرشار، هومن (۱۳۸۴)، فرزندان استر (مجموعه مقالاتی درباره تاریخ و زندگی یهودیان در ایران)، ترجمه مهرناز نصریه، تهران: نشر کارنگ.
سلامی، غلامرضا (۱۳۸۴)، اسنادی از انتخابات مجلس در دوره رضاشاه، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
سلطانی، ناصر (۱۳۹۱)، مفهوم برابری در مقابل قانون در متمم قانون اساسی مشروطیت، نشریه مطالعات حقوقی، د۴، ش۲، ص۹۰-۵۹.
شاهرخ، کیخسرو (۱۳۸۲)، خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ، به‌کوشش شاهرخ شاهرخ و راشنا رایتر؛ ترجمۀ غلامحسین میرزاصالح، تهران: مازیار.
شاهرخ، کیخسرو (۲۵۳۵)، یادداشت‌های کیخسرو شاهرخ نمایندۀ پیشین مجلس شورای ملی، به کوشش جهانگیر اشیدری، تهران: پرچم.
شهمردان، رشید (۱۳۶۳)، تاریخ زرتشتیان(فرزانگان زرتشتی)، تهران: سازمان انتشارات فروهر.
صفائی، فضلعلی بن عبدالکریم (۱۳۷۲)، بحران دموکراسی در مجلس اول(خاطرات و نامه‌های خصوصی میرزا فضلعلی آقا تبریزی)، به‌تحقیق غلامحسین میرزا صالح، تهران: طرح نو.
عیسوی، چارلز (۱۳۶۲)، تاریخ اقتصادی ایران (۱۳۳۲-۱۲۱۵ه.ق)، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: گستره.
کسروی، احمد (۱۳۴۴)، تاریخ مشروطۀ ایران، تهران: امیرکبیر.
لازاریان، ژانت.د (۱۳۸۲)، دانشنامه ایرانیان ارمنی، تهران: هیرمند.
لاهیجی، عبدالکریم(۱۳۸۰-۱۳۷۹)، مروری بر وضع حقوقی ایرانیان غیرمسلمان، نشریه ایران‌نامه، س۱۸، ش۷۳و۷۴ ، ص۴۰-۷.
لوی، حبیب (۱۳۳۹)، تاریخ یهود ایران (اوضاع و احوال یهودیان ایران پس از مشروطیت ایران تا عصر فرخنده اعلیحضرت محمدرضاشاه پهلوی)، ج ۳، بی‌جا: کتاب‌فروشی بروخیم.
مانوکیان، آرپی (تابستان ۱۳۸۸)، «ارمنیان و مجلس؛ از مشروطیت تا سقوط قاجاریه»، فصلنامۀ فرهنگی پیمان، ش ۴۸، ص ۴۸-۵.
مروارید، یونس (۱۳۷۷)، از مشروطه تا جمهوری(نگاهی به ادوار مجالس قانون‌گذاری در دوران مشروطیت)، ج۱، تهران: نشر اوحدی.
مصطفوی، علی‌اصغر (۱۳۶۹)، ایرانیان یهودی، بی‌جا: بامداد.
___________ (۱۳۱۸)، مجموعه مصوبات دورۀ اول قانون‌گذاری مجلس شورای ملی، تهران: اداره قوانین و مطبوعات.
ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج اول و دوم وسوم، تهران: سخن، ۱۳۸۳.
مهر، فرهنگ (۱۶اردیبهشت ماه۱۳۴۸)، «سهم زرتشتیان در انقلاب مشروطیت ایران»، مجله هوخت، س ۲۰، ش ۳، ضمیمه، ص۳۵-۱.
ناظم‌الاسلام کرمانی، محمدبن‌علی (۱۳۸۷)، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: امیرکبیر.
نائینی، محمدحسین (۱۳۸۸)، تنبیه الامه و تنزیه المله، قم : مؤسسه بوستان کتاب.
نتصر، آمنون (۱۹۹۹)، پژوهشنامه یهود ایران(پادیاوند)، ج۳، لس‌آنجلس: انتشارات مزدا.
نظری، منوچهر(۱۳۹۸)، اقلیت‌های دینی در پارلمان ایران (۱۳۹۹-۱۲۸۵ ش)، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد شورای اسلامی.
ـــــ، منوچهر(۱۳۹۰)، رجال پارلمانی ایران (از مشروطه تا انقلاب اسلامی)، تهران: فرهنگ معاصر.
ویلس، چارلز جیمز(۱۳۶۳)، تاریخ اجتماعی ایران در عهد قاجاریه، ترجمۀ سیدعبدالله، به کوشش جمشید دودانگه و مهرداد نیکنام، تهران: انتشارات زرین.
هدایت (مخبرالسلطنه)، مهدیقلی‌خان (۱۳۴۴)، خاطرات و خطرات، تهران: زوار.
یشایایی، هارون (۱۳۹۸)، گزارش یک دوران (سی سال زندگی یهودیان ایرانی)، تهران: ماهریس.
 
اسناد
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد کمیسیون‌، ۱۴جمادی‌الثانی ۱۳۲۸،ک۲، پ۵، شماره بازیابی ۵-۲-۲-۲-۱۰۸۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد کمیسیون‌، ۱۴جمادی‌الاولی ۱۳۲۸، ک۱، پ۹، شماره بازیابی۹-۱-۱-۲-۱۰۸۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد انتخابات مجلس شورای ملی، ۴ ذی‌الحجه ۱۳۲۷، ک۱، پ۱۲.۷، شماره بازیابی ۷-۱۲-۱-۳-۱-۲-۱۰۲۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد انتخابات مجلس شورای ملی، ۲۴ ذی‌القعده ۱۳۲۸، ک۱، پ۱۲.۱۵، شماره بازیابی ۱۵-۱۲-۱-۳-۱-۲-۱۰۲۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد انتخابات مجلس شورای ملی،۳۰ ذی‌القعده ۱۳۲۷، ک۱، پ۱۲.۸، شماره بازیابی ۸-۱۲-۱-۳-۱-۲-۱۰۲۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد کمیسیون، ربیع‌الاول ۱۳۲۹، ک۱۷، پ۳، شماره بازیابی ۳-۱۴-۱۷-۲-۱۰۸۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد انتخابات مجلس شورای ملی، ۱۳۰۴، ک۱۱، پ۵، شماره بازیابی ۵-۱-۲-۱۱-۵-۱۰۲۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد کمیسیون مجلس شورای ملی، ۸جمادی‌الاول۱۳۴۳، ک۷۴، پ۱، شماره بازیابی ۱-۲۰-۷۴-۵-۱۰۸۱.
مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی(کمام)، اسناد عرایض مجلس شورای ملی، ۲۶ خرداد ۱۳۰۴، ک۱۳۹، پ۴۹، شماره بازیابی ۴۹-۱-۲۹-۱۳۹-۵.
 
روزنامه‌ها
تربیت، س۹، ش۴۱۷، ۲۹ شعبان ۱۳۲۴ه.ق، ص۲۲۵۳.
صوراسرافیل، س۱، ش ۱۷، ۱۴ شوال ۱۳۲۵ه.ق، ص ۴.
صوراسرافیل، س۱، ش ۲۳، ، ۱۷ محرم ۱۳۲۶ه.ق، ص ۸.
 
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی
دورۀ ۱، جلسۀ ۱۰۴، ۴جمادی‌الاول ۱۳۲۵ق.
دورۀ ۵، جلسۀ ۲، ۷ شعبان ۱۳۴۲.
دورۀ ۵، جلسۀ ۴۵، ۱۵ اسد ۱۳۰۳.
دورۀ ۲، جلسۀ ۲۵، ۱۱ ذی‌الحجه‌ ۱۳۲۷.
دورۀ ۲، جلسۀ ۲۴، ۹ ذی‌الحجه‌ ۱۳۲۷.
دورۀ ۲، جلسۀ ۴۲، ۶ محرم‌ ۱۳۲۸.
دورۀ ۲، جلسۀ ۲۸۸، ۲ رمضان‌ ۱۳۲۹.
دورۀ ۲، جلسۀ ۳۱۰، ‌۲۵ شوال‌ ۱۳۲۹‌.
دورۀ ۲، جلسۀ ۳۰۸، ۲۳ شوال ۱۳۲۹.
دورۀ ۲، جلسۀ ۷۲، ۲۴ربیع‌الاول ۱۳۴۳.
دورۀ ۵، جلسۀ ۱۱۱، ‌۱۹ جمادی‌الثانی۱۳۴۳‌.
دورۀ ۲، جلسۀ ۱۶۰، ۱۸شوال ۱۳۲۸.
دورۀ ۲، جلسۀ ۵۱، غره صفر۱۳۲۸.
دورۀ ۲، جلسۀ ۲۴۱، ۲۹ ربیع‌الثانی۱۳۲۹.
دورۀ ۲، جلسۀ ۱۸۳، ۸ ذی‌القعده ۱۳۲۸.
دورۀ ۲، جلسۀ ۳۱۱، ‌۲۸ شوال‌ ۱۳۲۹‌.
دورۀ ۱۲، جلسۀ ۲/ ۹ آبان ۱۳۱۸.