تاثیر سیاست‌های مذهبیِ عثمانیان بر روابط شهابیان با شیعیان شام: مطالعة موردیِ خاندان‌های شیعیِ جَبَل‌عامِل، جَبَلِ‌لُبنان، بَعلبَک و بِقاع

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی(ره)، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، قزوین، ایران

چکیده

در دورۀ عثمانی اقدامات حکومت‌های محلّی دست‌نشانده‌شان بر ضدّ خاندان‌های شیعی شام اوج گرفت. از جملة این حکومت‌ها شهابیان بوده‌اند که تحت حمایت عثمانیان سیاست‌های ضدّ شیعیِ گسترده‌ای را در پیش گرفتند. این پژوهش ضمن بررسیِ تاثیر سیاست‌های مذهبیِ عثمانیان بر روابط شهابیان با خاندان‌های شیعیِ جبل‌عامل، جبلِ‌لبنان، بعلبک و بقاع بدین نتیجه دست یافته که، عثمانی‌ها شیعیانِ شام را خطری سیاسی- دینی ‌پنداشته و برایِ حفظ سلطه‌شان بر مناطق شیعی‌نشینِ مذکور، خاندان‌های غیر شیعیِ کاملاً مطیع را بر آنجاها گماشتند؛ انتصابِ خاندان شهابیِ دروزی در فاصلة سال‌های 1108- 1257ق از آن جمله بود. از این رو، شیعیان با سه شیوه، نخست: جنگ رویارو، دوم: اتّحاد با دروزیان و سوم: تشکیل دسته‌های چریکیِ «طِیاح» مقابله با شهابیان و عثمانیان را در راس امور قرار داده و در دل عثمانیان هراس افکندند. در پیِ اتحّاد شیعیان با دروزیان، عثمانیان از شهابیانِ دروزی روی گردانده و حکومت را به شهابیانِ مارونی و مناصب مهم را به مارونیان واگذار کردند. به علاوه، شمار زیادی مارونی را با هدف اختلاف‌افکنی میان شیعیان و دروزیان به سکونت‌گاه-های شیعیان و دروزیان کوچانیدند. در فرجام، سیاست‌های تفرقه‌افکنانة عثمانی‌ها سلطه‌اشان را بر خاندان‌های شیعیِ مناطق مذکور تثبیت نکرد و به سرنگونی شهابیان، جنگ داخلی میان شیعیان، دروزیان و مارونیان، تقسیم جَبَل‌عامِل و جَبَلِ‌لُبنان به دو بخش شمالی و جنوبی و سرانجام، اشغال آنجاها توسّط فرانسه در 1287ق انجامید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 15 اردیبهشت 1403
  • تاریخ دریافت: 07 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری: 01 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 15 اردیبهشت 1403