بررسی ساختار و تشکیلات صنفی هنرمندان و صنعتگران در عصر تیموریان

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 (نویسنده مسئول)گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

اقشار اجتماعی جامعه ایران در ادوار تاریخی مختلف بسته به نوع شرایط سیاسی و اجتماعی، دارای موقعیت و به تبع آن منشأ بروز اثراتی در حوزه‌های مختلف و مرتبط با جایگاه و کارکردهای خویش بوده‌اند. چنان‌که هنرمندان و صنعتگران عصر تیموری به دلیل حجم قابل توجه تحولات هنری و صنایع دستی رخداده در این زمان، دارای موقعیت اقتصادی متفاوتی شدند. بررسی سلسله مراتب صنفی، نوع تعاملات با حکومت، وضعیت درآمدی و معیشتی و فرصت‌ها و چالش‌های اقتصادی فراروی هنرمندان و صنعتگران از مسیرهای شناخت موقعیت و وضعیت اقتصادی آنان در این زمان هستند. دستاوردهای تحقیق نشان می‌دهد اقدامات و شرایطی نظیر معافیت مالیاتی، علاقمندی و رقابت شاهزادگان در کنار مشارکت اقتصادی سایر اقشار اجتماعی، ثبات سیاسی، توانمندی‌های فردی و اجتماعی اشخاص، دسترسی آسان و ارزان قیمت به مواد اولیه تولید آثار هنری و صنایع دستی، ساخت و تأمین امنیت مراکز و مسیرهای عرضه آثار و همچنین وجود سازمان و تشکیلات صنفی حاکم و ناظر بر این قشر، در ثبات و بهبود موقعیت اقتصادی آنان در دوره تیموری اثرگذار بودند. بدین‌لحاظ در پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی و با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی ساختار صنفی حاکم بر فعالیت هنرمندان و صنعتگران و تبیین موقعیت اقتصادی آنان در این دوره، پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


-ابن‌بطوطه (1376)، سفرنامه، ج 1، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: آگه.
-ابن‌عربشاه (1356)، عجایب المقدور، ترجمۀ محمد علی نجاتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-افشار، ایرج (1348)، یادگارهای یزد، ج 1، تهران: انجمن آثار ملی.
-افشاری، مهران، مهدی مداینی (1381)، چهارده رساله در باب فتوت و اصناف، تهران: چشمه.
الشیخلی، ابراهیم سعید (1362)، اصناف عصر عباسی، ترجمۀ هادی عالم‌زاده، تهران: نشر دانشگاهی.
-امیراسمی، کامبیز؛ ابوالحسن، فیاض‌انوش (1399)، تأثیر سیاست‌های حمایتی امرای تیموری بر موقعیت بازاریان و اقتصاد شهری، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 14، ش 27، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 52-31.
-انصاف‌پور، غلامرضا (1374)، فرهنگ فارسی، تهران: زوّار.
-اوکین، برنارد (1386)، معماری تیموری در خراسان، ترجمۀ علی آخشینی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
-باربارو، جوزافا، کاترینو زنو و دیگران (1349)، سفرنامه‌های ونیزیان در ایران، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: خوارزمی.
-تاج السلمانی (1955)، شمس الحسن، ترجمۀ هانس روبرت رومر، بی‌جا: هیأت مستشرقین فرهنگستان ماینس.
-جکسون، پیتر، لورنس لاکهارت (1390)، تاریخ ایران کمبریج، ج 6، ترجمۀ تیمور قادری، تهران: مهتاب.
-حافظ ابرو، عبدالله بن لطف‌الله (1372)، زبدة التواریخ، ج 1 و 2، تصحیح سید کمال حاج سید جوادی، تهران: نشر نی و سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-حسینی تربتی، ابوطالب (1342)، تزوکات تیموری، تهران: کتابفروشی اسدی.
-خوافی، شهاب‌الدین ابوالقاسم احمد (1357)، منشأ الانشاء، ج 1، به کوشش رکن‌الدین همایونفرخ، تهران: دانشگاه ملی ایران.
-خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین (1380)، حبیب السیر، ج 4، زیر نظر محمد دبیر سیاقی، تهران: خیام.
ــــــــــــ (1317)، دستور الوزراء، تهران: اقبال.
ــــــــــــ (1372)، مآثر الملوک، تصحیح میرهاشم محدّث، تهران: رسا.
ــــــــــــ (1374)، مکارم الاخلاق، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
-دهخدا، علی اکبر (1352)، لغت نامه، تهران: سازمان لغت نامه.
-راوندی، مرتضی (1368)، تاریخ اجتماعی ایران، ج 2 و 7، تهران: مؤلف.
-روملو، حسن بیک (1349)، احسن التواریخ، ج 11، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-زکی محمد حسن (1363)، تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام، ترجمۀ محمد علی خلیلی، تهران: اقبال.
-سمائی‌دستجردی، معصومه؛ عابدین‌پور،­ وحید؛ الهیاری، فریدون (1395)، تبیین موقعیت ناهمگون هنرمندان و صنعتگران در دوره تیموریان، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 10، ش 18، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 134-111.
-سمرقندی، دولتشاه بن‌علاءالدوله (1382)، تذکرۀ الشعراء، تصحیح ادوارد براون، تهران: اساطیر.
-سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383)، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ج 1 و 2، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
-شامی، نظام‌الدین (1363)، ظفرنامه، به کوشش پناهی سمنانی، تهران: نشر بامداد.
-صفوی، سام میرزا (1384)، تذکرۀ تحفۀ سامی، تصحیح رکن‌الدین همایونفرخ، تهران: اساطیر.
-عالی افندی، مصطفی (1369)، مناقب هنروران، ترجمۀ توفیق سبحانی، تهران: سروش.
-عثمان، محمد عبدالستار (1376)، مدینۀ اسلامی، ترجمۀ علی چراغی، تهران: امیرکبیر.
-فرحناکی، شهرام؛ نوروزی، جمشید؛ یوسفی‌فر، شهرام (1397)، عوامل مؤثر بر وضعیت تجارت خراسان و ماوراءالنهر در دوران تیموریان، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 12، ش 23، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 153-176.
-قلیچ خانی، حمید رضا (1373)، رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته، تهران: روزنه.
-کاتب، احمد بن حسین بن علی (1357)، تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
-کاوسی، ولی الله (1389)، تیغ و تنبور، تهران: مؤسسۀ تألیف و نشر آثار هنری «متن».
-کلاویخو، گنزالز (1366)، سفرنامه، ترجمۀ مسعود رجب نیا، تهران: علمی و فرهنگی.
---کنبای، شیلا (1388)، هنر و معماری صفویه، ترجمۀ مزدا موحد، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری.
-گلمبک، لیزا، دونالد ویلبر (1374)، معماری تیموری در ایران و توران، ترجمۀ کرامت الله افسر و محمد یوسف کیانی، تهران: سازمان میراث فرهنگی.
-مایل هروی، نجیب (1372)، کتاب آرایی در تمدن اسلامی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
-مروارید، خواجه عبدالله (1951)، شرفنامه، ج 3، ترجمۀ هانس روبرت رومر، ویسبادن، هیأت مستشرقین فرهنگستان ماینس.
-مشیری، مهشید (1369)، فرهنگ فارسی، تهران: سروش.
-منشی، محمد بن علی بن جمال الاسلام (1356)، همایون نامه، به اهتمام رکن‌الدین همایونفرخ، تهران: چاپخانۀ خرّمی.
-منشی قمی، قاضی میراحمد (1359)، گلستان هنر، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: منوچهری.
-میبدی، قاضی حسین بن معین‌الدین (1376)، منشآت میبدی، تصحیح نصرت الله فروهر، تهران: نقطه.
-میرجعفری، حسین (1379)، تاریخ تحولات ایران در دورۀ تیموریان و ترکمانان، تهران: سمت.
-میرجعفری، حسین؛ یوسف‌جمالی، کریم؛ موگویی، داریوش (1394)، عوامل رشد و زوال شهرهای ایران در عصر تیموریان، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 9، ش 17، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 221-203.
-نظامی باخزری، عبدالواسع (1371)، مقامات جامی، تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: نی.
نوایی، امیر علیشیر (1363)، مجالس النفایس، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: کتابخانۀ منوچهری.
-وارد، ریچارد (1384)، فلزکاری اسلامی، ترجمۀ مهناز شایسته‌فر، تهران: مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
-واعظ کاشفی، ملا حسین (1350)، فتوت نامۀ سلطانی، به اهتمام محمد جعفر محجوب، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-یزدی، شرف‌الدین علی (1387)، ظفرنامه، ج 1 و 2، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
-یوسف اهل، جلال‌الدین (1356)، فرائد غیاثی، ج 1، به کوشش یوسف مؤید، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.