بازخوانی زمینه های برقراری رابطه اوزون حسن آق قویونلو با ونیز و فراز و فرود آن بر اساس منابع ترجمه نشده ایتالیایی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار ،گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه جهرم، جهرم،ایران

2 دانشیار ، گروه آموزشی تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

رابطه اوزون حسن با ونیز و اتحاد دوجانبه علیه توسعه‌طلبی گسترده عثمانی از عوامل جهت دهنده سیاست خارجی ایران به شمار می‌آید. از دست رفتن بیزانس به‌عنوان یکی از پایگاه‌های مسیحیت، اذهان عمومی را در ایتالیا علیه عثمانی برانگیخت و دست‌اندازی ترک‌ها به مستملکات ونیز در دریای سیاه و مدیترانه سبب شد ونیزیان دست یاری به‌سوی اوزون حسن دراز کنند که در حال مجادله باعثمانی بود. اما زمینه و فرازوفرود این ارتباط چگونه بود. چرا باوجود عزم جدی طرفین نتیجه‌ای عاید ونیزیان و ایرانیان نشد. تاکنون پژوهش‌های چندی بر اساس سفرنامه‌های ونیزیان و تألیفات نویسندگان ترک انجام‌شده است اما فقدان پژوهش بر پایه منابعی که منظرگاه ونیزیان را به تصویر بکشد محسوس است. پژوهش پیش رو قصد دارد بر پایه منابع ترجمه نشده ایتالیایی به‌ویژه اسناد بایگانی دولت ونیز، گزارش‌های کنسولی و کتب متأخر قرن نوزدهم به بازخوانی این رابطه بپردازد و دانسته‌های گذشته را راستی آزمایی کند. بررسی مأموریت‌های محوله به سفیران نشان‌دهنده عزم جدی دو طرف در اتحاد دوجانبه است. ونیزیان قصد داشتند با رساندن تسلیحات به اوزون حسن و گشودن جبهه‌ای در غرب، ترک‌ها را زمین‌گیر کنند اما عمده این مهمات به دست ایرانیان نرسید. عوامل دیگری چون بعد مسافت، اشتباهات تاکتیکی اوزون حسن درنبرد اتلق بئلی(اوتلُق‌بِلی) و شورش فرزندش در ناکامی اتحاد مؤثر بود. اگرچه اتحاد دوجانبه به فرجام خوش نینجامید اما به گشودن دریچه‌ای جدید در روابط خارجی ایران تا انتهای حکومت صفویه منجر شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امیری، زهرا (۱۳۹۰) روابط ونیز و ایران در عهد اوزون حسن آق قویونلو. فصلنامه تاریخ پژوهی، شماره ۴۸، صص ۱-۲۰.
امیری، منوچهر (۱۳۴۹) سفرنامه‌های ونیزیان. تهران: خوارزمی.
ثواقب، جهانبخش، خالندی، انور، پروانه، فرهاد (۱۳۹۹) سیاست صلح‌طلبی صفویان دربرابر دولت عثمانی در سده دهم هجری (با تکیه بر متن مکاتبات و نقش مذهب بر این سیاست)، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره ۱۴، شماره ۲۶: صص ۱۹-۵۰.
جدلی‌ها، سعید، پور محمدی، نصرالله (۱۴۰۳) واکاوی ابعاد و شاخص‌های روابط خارجی ایران در عصر شاه طهماسب اول صفوی، دوره ۱۸، شماره ۳۴: صص ۳۴-۶۲.
حسن زاده، اسماعیل (۱۳۷۹) حکومت ترکمانان قراقویونلو وآق قویونلو در ایران، تهران: سمت.
حقی اوزون چارشیلی، اسماعیل (۱۳۷۰) تاریخ عثمانی، ترجمه وهاب ولی، تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
دورانت، ویل (۱۳۴۵) تاریخ تمدن (رنسانس) ترجمه سهیل آذری، ابوطالب صارمی، تهران: اقبال.
روملو، حسن بیگ (۱۳۴۹) احسن التواریخ. به اهتمام دکتر عبدالحسین نوایی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
‌ شهبازی، مسعود. دین پرست، ولی (۱۳۹۸) جایگاه امپراتوری طرابوزان و امیرنشین قرامان در روابط آق قویونلوها و عثمانی در زمان حسن بیگ آق قویونلو، فصلنامه تاریخ ایران، دوره ۱۲، شماره ۲، صص ۵۷-۷۰.
ططری، علی، (۱۳۸۶) بررسی روابط ایران و اروپا در دوره ترکمانان آق قویونلو، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، شماره ۳۰، صص ۱۸-۴۰.
طهرانی، ابوبکر (۱۳۵۶) تاریخ دیاربکریه، تصحیح نجاتی لوغال و فاروق سومر، چاپ دوم، تهران: کتابخانه طهوری.
فرخی، یزدان، امین پور، آرش (۱۳۹۷) شاه اسماعیل، اُمرای کُرد و از دست رفتن دیاربکر از ایران، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره ۱۲، شماره ۲۲: صص ۱۰۹-۱۳۲.
کریمی، علیرضا (۱۳۹۲) سیاست در نزد ایرانیان عصر صفوی، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره ۷، شماره ۱۲: صص ۱۲۷-۱۵۲.
میر جعفری، حسین (۱۳۸۵) تاریخ تیموریان و ترکمانان، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
نجفلو، توفیق (۱۳۹۰) قاراقوینلوها و آغ قوینلوها، ترجمه پرویز زارع شاهمرسی. تبریز: نشر اختر.
نوایی، عبدالحسین (۱۳۶۴) ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، تهران: نشر هما.
نوایی، عبدالحسین (۱۳۵۶) اسناد و مکاتبات تاریخی ایران از تیمور تا شاه اسماعیل، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
هینتس، والتر (۱۳۶۶) تشکیل دولت ملی ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی.
Amat di sanfilippo, Pietro (1874),Bibliografia dei viaggiatori italiani, Roma:coi tipi del salvinocci.
Berchet,Guglielmo (1865) La repubblica di Venezia e la Persia, Torino: G.B. Paravia e comp.
Canale, Michel- Giuseppe(1866) Storia del commercio,dei viaggi, delle scoperte e carte nautiche deglitaliani, Genova: Sociale.
Cappelletti, Giuseppe (1850) Storia della repubblica di Venezia, 6 vol. Venezia: G. Antonelli.
Casati, Luigi Agostino(1866) La Guerra di Chioggia e la pace di Torino, Firenze: sucessori le Monnier
Donazzolo,Pietro(1867) I viaggiatori veneti minori, Roma:alla sede della societa.
Heyd, Gulielmo(1868) Le colonie commerciali degli italani in oriente, Venezia: Antonelli.
Malipiero,Domenico, (1843) Annali veneti dadall'anno 1457 al 1500,a cure di F.Longo,Firenze:Gio.Pietro Vieusseux.
Manente,Ciprian(1567) Dello historie di Ciprian Manente da orvieto, Venezia: apresso Gabriel Giolito de Ferrari.
Meserve, Margaret(2008) Empires of Islam in Renaissance Historical Thought, Massachusetts: Harvard university press.
Molmenti, Pompeo(1928) La storia di Venezia, parte terza,Bergamo: Istituto italiano darte grafiche – editore.
Pia pedani, Maria(2005) Venezia tra Mori, Turchi e Persiani, Vicenza
Ramusio, Giovanni Battista(1978-88) Navigazioni e viaggi, Torino: Einaudi.
Rota,Giorgio(2009) Safavid Envoys in Venice, in: Ralph Kauz, Giorgio Rota, Jan Paul Niederkorn, eds., Diplomatisches Zeremoniell in Europa und im mittleren Osten in der frühen Neuzeit. Wien, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2009, p. 213-249. (Philos-Hist. Kl. Sitzungsberichte, Band 796. Archiv für österreichische Geschichte, Band 141)
Stanchev,Stefan(2010)Devedo:the venetian response to sultan Mehmed II in the venetianottoman conflict of 1426-79,Mediterranean Studies, Vol.19.pp.43-66.
Woods,John E(1999)The Aqquyunlu Clan, Confederation, Empire, Salt Lake City: the university of Utah press.