کشف نفت، تاریخ معاصر ایران را در مسیری پرچالش قرار داد و به جهتی سوق داد که سیاست و اقتصاد ایران به شدت به نفت وابسته شد. کشورهای متخاصمی همچون انگلیس و آمریکا برای حفظ منافع نفتی خود در ایران از هیچ کوششی دریغ نکردند. پس از وقوع کودتای 28 مرداد انعقاد کنسرسیوم از اقدامات هفت خواهران (هفت شرکت بزرگ نفتی) بود. این قرارداد در زمان نخست وزیری فضلالله زاهدی و با سرپرستی وزیر اقتصاد و دارایی، علی امینی امضا شد؛ بدین روی به قرارداد امینی- پیج معروف گردید. به نظر میرسد این قرارداد با حاکمیت ملی ایران در تضاد قرار داشت، بدین روی پرسش اصلی مقاله چگونگی مغایرتهای موجود در مفاد قرارداد و هدف اصلی آن، بیان این مغایرتها با حاکمیت ملی ایران است. مفروض ما چنین است که این قرارداد اگر چه ظاهراً به صورت 50-50 نگاشته شد، اما عملاً قوانین مجلس را نقض میکرد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی با استفاده از اسناد، مدارک آرشیوی و منابع کتابخانهای به بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی با حاکمیت ملی ایران پرداخته است.
احداوا، عمریه، منصوربخت، قباد، شگرف، کریم، مهاجرت کارگران ایرانی به جنوب قفقاز و وضعیت زندگی آنها در آستانه سده بیستم میلادی، پژوهشهای تاریخی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 17، شماره 32 - شماره پیاپی 31، فروردین 1402، صص 1-22.
امینی، علی رضا (1384) مسایل سیاسی اقتصادی نفت ایران، تهران: خط سوم.
ایوانف، م. س (1356) تاریخ نوین ایران، ترجمه هوشنگ تیزابی و حسن قائمپناه، تهران: انتشارات حزب توده ایران.
ذوقی، ایرج (1372) مسائل سیاسی ــ اقتصادی ایران، تهران: پاژنگ.
رزاقی، ابراهیم (1358) قراردادهای نفتی یا اسناد خیانت، تهران: روزبهان.
روحانی، فؤاد، (1352) تاریخ ملی شدن صنعت نفت ایران، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
روزنامه به سوی آینده (1332) شماره 137 (سردبیر محمود ژندی)
روشنفکر، محمد مهدی، معینی رودبالی، رضا، چرایی توجه مخالفان و موافقان نهضت ملی نفت به ایل بویراحمد، پژوهشهای تاریخی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 17، شماره 33 - شماره پیاپی 33، دی 1402، صص127-148.
زحمتکش، حسین (1393) قرارداد کنسرسیوم نفت 1333، تهران: رودگون.
شوادران (1354) خاورمیانه نفت و قدرتهای بزرگ، ترجمه عبدالحسین شریفیان، تهران: شرکت سهامی
شیخنوری، محمدامیر (1386) تاریخ نفت در ایران و خاورمیانه، تهران: پیام نور.
طلوعی، محمود (1371) بازی قدرت، جنگ نفت در خاورمیانه، تهران: نشر علم.
علم، مصطفی (1371) نفت، قدرت و اصول، ترجمه غلامحسین صالحیار، تهران: اطلاعات.
فرشادگهر، ناصر (1381) سیری در قراردادهای نفتی ایران، تهران: انتشارات پژوهشکده امور اقتصادی.
فوران، جان (1377) مقاومت شکننده، ترجمه: احمد تدین، تهران، خدمات فرهنگی رسا.
کاتوزیان، محمد علی (همایون) (1382) اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه: محمد رضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز.
کتاب سفید (1344) تاریخچه و متن قراردادهای مربوط به نفت ایران، تهران: شرکت ملی نفت ایران.
کتابهای جیبی.
کمبریج (1390) تاریخ ایران دوره پهلوی از رضا شاه تا انقلاب اسلامی، ترجمه: مرتضی ثاقبفر، تهران: انتشارات جامی.
مجموعه کامل اسناد سری مربوط به رویدادها در روابط خارجی ایران با ایالت متحده و انگلیس در دوران نهضت ملی (1383) ترجمه و پژوهش: دکتر احمد علی رجایی و مهین سروری، تهران انتشارات قلم.
مدنی، سیدجلالالدین (1380) تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مرادی، مسعود، تعامل و تقابل در روابط خارجی ایران و اتحادیه اروپا، پژوهشهای تاریخی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 13، شماره 25 - شماره پیاپی 25، مهر 1398، صص 135-154.
معتقدی، ربابه، واکاوی تأثیر بحران رکود بزرگ جهانی ۱۹۲۹ م. بر قرارداد نفتی 1933 م./ 1312 ه.ش با تکیهبر روابط بینالملل و بررسی مدل نظریه علیه ملیگرایی روششناختی، پژوهشهای تاریخی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 18، شماره 34 - شماره پیاپی 34، فروردین 1403،صص 259-283.
مکی، حسین (1358) تاریخ بیست ساله ایران، تهران، انتشارات امیرکبیر.
موحد، محمدعلی (1383) خواب آشفته نفت، از کودتای 28 مرداد تا سقوط زاهدی، تهران: کارنامه.
نجاتی، غلامرضا (1384) تاریخ سیاسی بیستوپنج ساله ایران از کودتا تا انقلاب، تهران: رسا.
قدیری نسب, محمدحسین , رفیعی, امیرتیمور و جدیدی, حمیدرضا . (1404). بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی 1333 شمسی با حاکمیت ملی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 19(36), 268-290. doi: 10.22111/jhr.2025.48078.3676
MLA
قدیری نسب, محمدحسین , , رفیعی, امیرتیمور , و جدیدی, حمیدرضا . "بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی 1333 شمسی با حاکمیت ملی", نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 19, 36, 1404, 268-290. doi: 10.22111/jhr.2025.48078.3676
HARVARD
قدیری نسب, محمدحسین, رفیعی, امیرتیمور, جدیدی, حمیدرضا. (1404). 'بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی 1333 شمسی با حاکمیت ملی', نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 19(36), pp. 268-290. doi: 10.22111/jhr.2025.48078.3676
CHICAGO
محمدحسین قدیری نسب , امیرتیمور رفیعی و حمیدرضا جدیدی, "بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی 1333 شمسی با حاکمیت ملی," نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 19 36 (1404): 268-290, doi: 10.22111/jhr.2025.48078.3676
VANCOUVER
قدیری نسب, محمدحسین, رفیعی, امیرتیمور, جدیدی, حمیدرضا. بررسی مغایرتهای کنسرسیوم نفتی 1333 شمسی با حاکمیت ملی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 1404; 19(36): 268-290. doi: 10.22111/jhr.2025.48078.3676
)