نقش عوامل خارجی در شکل‌گیری و تقویت گروه طالبان در افغانستان

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران

2 دانشیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

3 استادیار،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

چکیده

ظهور جریان طالبان در افغانستان و تسلط آنان بر این کشور، در میان احزاب و گروه‌های سیاسی مختلف، در دو مقطع زمانی 1996 تا 2001 و 2021 تاکنون، نمی‌تواند بدون توجه به مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی تحلیل شود. مسئله اصلی این مقاله، یافت این پرسش اساسی است که عوامل موثر خارجی بر ظهور طالبان و تسلط آنان بر افغانستان چیست؟ فرضیه اصلی این تحقیق بر این مبنا استوار است که دخالت کشورهای خارجی، از جمله ایالات متحده، عربستان سعودی و به‌ویژه پاکستان، نقش تعیین‌کننده‌ای در ظهور و تسلط این گروه بر کشور افغانستان ایفاکرده است.به دلیل ماهیت تاریخی این مقاله ، رویکرد غالب آن،کیفی و تحلیلی است که با به‌کارگیری روش گردآوری اسناد و منابع به‌صورت کتابخانه‌ای و استفاده از داده‌های معتبر موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل خارجی، شامل متغیرهایی نظیر حضور ارتش سرخ در خاک افغانستان و رویارویی کمونیست‌ها با باورهای دینی مردم افغانستان، همچنین دخالت ایالات متحده و پشتیبانی عربستان سعودی و پاکستان، از جمله عواملی هستند که موجب ظهور و تسلط گروه طالبان بر افغانستان شده‌اند. مقاله حاضر ضمن تحلیل ابعاد مختلف این موضوع، تلاش دارد تا روشن‌گر نقش کلیدی عوامل خارجی در تحولات افغانستان باشد و به درک بهتر زمینه‌های تاریخی و سیاسی این پدیده کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسکندری، مصطفی. درآمدی بر جریان شناسی مذهبی افغانستان. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۰۲.
اندیشمند، محمداکرام. راه حل دخالت پاکستان چیست؟ کابل: نشر سعید، ۱۳۸۶.
انصاری، خواجه بشیر احمد. افغانستان در آتش نفت. کابل: میوند، ۱۳۸۲.
پولی، میشایل، دوران، خالد. بن لادن کیست؟. ترجمه مهشید میرمعزی. تهران: روزنه، ۱۳۸۰.
تمنا، فرامز. افغانستان جدید و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: نگاه افغانی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1378.
جلال­زاده، سید مجتبی. بررسی تأثیر پیمان­های راهبردی (۲۰۱۲) و امنیتی (۲۰۱۴) «افغانستان- آمریکا ر روابط افغانستان با کشورهای همسایه در چارچوب حقوق بین الملل.» فصلنامه سیاست، سال چهارم، شماره سیزدهم، 1396.
دهشیار، حسین. سیاست خارجی آمریکا در افغانستان. تهران: نشر میزان، ۱۳۹۰.
رحمانی، نرگس، حسینی، عباس. پس از انزوا، بررسی سیاست خارجی افغانستان. کابل: مرکز مطالعات راهبردی، ۱۳۹۱.
رحیمی، سردار. ژئوپلیتیک افغانستان در قرن بیستم. کابل: انتشارات سعید، ۱۳۹۱.
رشید، احمد. افغانستان طالبان، زنان، تجارت مافیا و پروژه عظیم نفت در آسیای مرکزی. ترجمه خندق، نجله. تهران: نشر قلم، ۱۳۸۱.
سانچارکی، فاضل. موانع پیدایش حکومت کارآمد در افغانستان از ۲۰۰۱ به بعد. تهران: انتشارات کلکین، ۱۳۹۹.
سرافراز، محمد. جنبش طالبان از ظهور تا افول. تهران: سروش، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۹۰.
صفاری، غلامعلی. طالبان. تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۵.
عباس­زاده فتح­آبادی، مهدی. «تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان و سر برآوردن القاعده.» مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی. شماره 258.  1387.
عبدلی، علی، جهانی­راد، حجت­اله، مرادی، بهرام.  افغانستان پسا ۱۱ سپتامبر و امنیت جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات اندیشکده روابط بین‌الملل، ۱۴۰۲.
عفیفی، زینب. اسامه بن لادن. قاهره: دارالعلم العربی،۱۴۳۲هـ.ق.
عماد نداف. اسامه بن لادن یک نفر از یک میلیاردر. ترجمه عثمان ایزدپناه. تهران: انتشارات عابد، 1381.
فرزین نیا، زیبا. پاکستان. تهران: مرکز پژوهش سیاسی و بین المللی وزارت خارجه ایران، ۱۳۸۰.
فرنان، ابرژونوا. «افغانستان یا محل تلاقی دو شط منات و دلار». ترجمه علی­محمد امیری. مجله یغما. سال 13.  شماره 7. مهر 1339.
فیاض، محمد اسحاق. پشتونستان چالش سیاسی افغانستان و پاکستان. قم: انتشارات معصومین(ع)، 1387.
گلر، آرماندو، استاهل، آلبرت. «بازی بزرگ جدید به نفع چه کسی: منابع راهبردی در آسیای میانه و افغانستان.» ترجمه سعید تقی­زاده. فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. دوره۴. شماره۴۷. 1383.
محمدی، غلام­محمد. پشتونستان خواهی عامل تباهی افغانستان. کابل: انتشارات سعید، ۱۳۸۸.
مژده، وحید. «بازی قدرت­ها در افغانستان و شکل­گیری طالبان.» گفتگو از محمد عطایی. چشم انداز ایران، شماره 53. دی و بهمن 1387.
نوریان، رضا. «اولین میزگرد مشترک ایران و افغانستان.» فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. سال 13. دوره 14. شماره ۴۶. تابستان 1383.
هاشمی­مقدم، امیر. چرا افغانستان(برای ایران) مهم است؟ تهران: کتاب راهبرد، 1400.
واعظی، حمزه. هویت های پریشان. تهران: مرکز مطالعات راهبردی وزارت امور خارجه، ۱۳۸۹.
وردون دیه گو – هاریسون، سلیگ اس. پشت پرده افغانستان (فرصتی که از دست رفت). ترجمه اسدالله شفایی. تهران: انتشارات بین المللی المهدی، ۱۳۷۹.
یوسف زهی، ناصر، فرزانه­پور، حسین، بخشی، احمد. «آسیب شناسی روابط بازرگانی ایران-افغانستان از منظر رهیافت اقتصاد سیاسی: 2018-2001»، پژوهشنامه علوم سیاسی. سال 13. شماره 2. بهار 1397.
 
Huntington, Samuel, The Clash of Civilizations and the Remarking of World Order, Simon and Schuster, New York, 1999.
سایت­های اینترنتی
سید عبداللّه نظامی، «وهابیت و طالبان اختلاف این دو در چیست؟»، ۱۷ فروردین ۱۴۰۱ - ۶ آوریل ۲۰۲۲، منتشر شده در:    BBC Persian
 نرگس اعتماد، «افغانستان را مکتب خانه وهابیت نسازید»، دوشنبه ۱۶ سرطان ۱۳۹۹، منتشر شده در: Jomhor News    
«عربستان سعودی برای ایجاد یک مرکز اسلامی در کابل چک سفید امضا داد»، منتشر شده در: BBC Persian 
مدنی، حسین، «چرا از چک سفید سعودی نگرانم»، منتشر شده در: Jomhor News
مجمع فرهنگی انقلاب اسلامی افغانستان، «ایجاد مرکز «ملک عبداللّه» پناهگاه تروریست ها و گروه های افراطی است»، ۸ آذر ۱۳۹۳، منتشر شده در:   IQNA
«ایجاد مرکز «ملک عبداللّه» پناهگاه تروریست ها و گروه های افراطی است»، منتشر شده در: Tasnim News