بررسی امکان تشکیل حکومت اسلامی از دیدگاه فدائیان اسلام

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ،گروه انقلاب اسلامی. دانشگاه معارف اسلامی. قم. ایران

2 استادیار گروه علوم سیاسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران

10.22111/jhr.2025.53639.3842

چکیده

جمعیت فدائیان اسلام به رهبری طلبه جوانی به­نام نواب صفوی در دهه 20 شمسی با آرمان ایجاد حکومت اسلامی، مبارزه ده ساله­ای را علیه رژیم پهلوی پیگیری نمود. وی تأثیرات مهمی در تحولات آن دهه از خود بر جای نهاد. این مقاله در پی بررسی ابعاد حکومت اسلامی در اندیشه فدائیان اسلام است تا به این پرسش اساسی پاسخ دهد که آیا براساس اندیشه و آراء جمعیت فدائیان اسلام، ایجاد حکومت اسلامی در ایران امکان­پذیر بوده است؟ مقاله حاضر برای دستیابی به پاسخ مستدل این پرسش با بهره گیری از روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از روش گردآوی اطلاعات تاریخی کتابخانه­ای از منابع مرتبط و به­جا مانده از فدائیان اسلام بهره برده است. با تحلیل اطلاعات و ساماندهی آن­ها ذیل 5 مؤلفه 1- امکان تولید نظریه حکومت اسلامی 2- توانایی تولید نظریه حکومت اسلامی 3- منابع ایجاد حکومت اسلامی 4- راهبردهای ایجاد حکومت اسلامی و 5- راهکارهای ایجاد حکومت اسلامی در اندیشه آن جمعیت، چنین به نظر رسید که فدائیان در تمامی مؤلفه­ها دچار نواقص عدیده­ای بوده‌اند و ایجاد حکومت اسلامی براساس اندیشه و آراء آنان امکان­پذیر نبوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، محمدرضا (1384). خاطرات آیت­‌الله طاهری خرم­آبادی، ج دوم، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
امینی، داوود (1381). جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسی - اجتماعی ایران. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بارسقیان، سرگه (1378). «فدایی منشعب». شهروند، ش 62، منبع الکترونیکی: پرتال جامع علوم انسانی فدایی-منشعبensani.ir/fa/article/50527/.
بای، حسینعلی (1394). حکومت اسلامی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
پارسانیا، حمید (1392). حدیث پیمانه پژوهشی در انقلاب اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.
پایگاه اینترنتی شبکه چهار، ماجرای نیمه خرداد – 13 خرداد 1403. قسمت دوم: روش مبارزاتی امام خمینی(ره) با حضور سیدحمید روحانی. آدرس اینترنتی: tv4.ir/episodeinfo/454708
جعفریان، رسول (1382). جریان­ها و سازمان­های مذهبی–سیاسی ایران (سالهای 1357-1320). تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
جمعیت فدائیان اسلام (1329). اعلامیه فدائیان اسلام. یا رهنمای حقایق. بی­جا: بی­نا.
جوادی آملی، عبدالله (1395). ولایت فقیه: ولایت، فقاهت و عدالت. قم: اسراء.
حسینیان، روح­الله (1381). بیست سال تکاپوی اسلامی شیعی در ایران (1340-1320). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حسینیان، روح­الله (1384). نقش فدائیان اسلام در تاریخ معاصر ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خسروشاهی، سیدهادی (1379). فدائیان اسلام تاریخ، عملکرد، اندیشه. قم: اطلاعات.
خسروشاهی، هادی (1395). خاطرات مستند سیدهادی خسروشاهی درباره شهید نواب صفوی. قم: کلبه شروق.
خلیلی، علی (1396). «جریان های سیاسی روحانیت در دوره پهلوی دوم». مطالعات دولت­پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، سال سوم، ش 1، صص 115-83.
روحانی، سیدحمید (بی­تا). نهضت امام خمینی (دفتر اول). چاپ نوزدهم. تهران: بنیاد تاریخ­پژوهی و دانشنامه انقلاب اسلامی.
سلطانی طباطبایی، سیدمحمدباقر (1370). «مصاحبه با سیدمحمدباقر سلطانی طباطبایی». مجله حوزه، ش 44-43.
عباسی، ابراهیم (1390). «چیستی سنت فکری رادیکالیسم اسلامی در ایران». سیاست، دوره 41، شماره 4، صص 174-100.
فراتی، عبدالوهاب (1383). «رادیکالیسم اسلامی در ایران معاصر شهید نواب صفوی و جمعیت فدائیان اسلام». 15 خرداد، ش 2، صص 242-207.
گل­سرخی کاشانی، محمدامین (1394). جمعیت فدائیان اسلام در آینه اسناد. 4ج، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
محبی، نفیسه (1381). «فدائیان اسلام و انقلاب اسلامی». حضور، ش 43. منبع الکترونیکی: پرتال جامع علوم انسانی فدائیان-اسلام-و-انقلاب-اسلامی ensani.ir/fa/article/54230/
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (1396). هفتاد سال خاطره از آیت الله سیدحسین بدلا. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
معلمی، مجدالدین (بی­تا). سربداران بیدار (ویژه شهادت نواب صفوی و یارانش). قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز پژوهش های اسلامی.
ملایی توانی، علی­رضا (1379-1378). «آسیب شناسی یک جنبش تاملی در اندیشه و عمل جمعیت فدائیان اسلام». پژوهشنامه متین، دوره 2، ش 5 و 6، صص 318-287.
منظورالاجداد، سیدمحمدحسین (1379). مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست. تهران: انتشار شیرازه. ص 417-416.
منظورالاجداد، سیدمحمدحسین (1379)، «فدائیان اسلام». نشریه گفتگو، شماره 29، صص 231-187.
نائینی، محمدحسین (1385). تنبیه الامه و تنزیه المله، مقدمه و تصحیح روح الله حسینیان، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نوروزی، محمدجواد (1389). فلسفه سیاسی اسلام. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
هاشمیان­فر، سیدحسن (1390). گونه­شناسی رفتار سیاسی مراجع تقلید. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).