عوامل مؤثر بر توسعه ی اقتصاد شهری اصفهان در دوره صفویه

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

2 عضو هیات علمی گروه تاریخ،،دانشگاه آزاد اسلامی ,واحد نجف آباد

3 عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف آباد.

10.22111/jhr.2020.27817.2484

چکیده

اصفهان، شهری با سابقه کهن در مرکزفلات ایران، هزار سال تجربه شهرنشینی به شیوة اسلامی- ایرانی را پشت سرگذاشته و در این گذر طعم ویژة سه دورة برجسته( آل بویه، سلجوقیان، صفویه) را آزموده است ؛ که اوج آن در دوره صفویه رغم خورد. یکی از نمادهای بالندگی شهرنشینی در این دوره توسعه «اقتصاد شهری» اصفهان بود که عوامل گوناگونی در تحقق آن نقش داشتند. دراین پژوهش نقش شاخص های «جمعیت»،« زیرساخت های حمل و نقل» و«مکان یابی» که از مؤلفه های علم «اقتصاد شهری» به شمار می روند، مورد بررسی قرار می گیرند. در این راستا، این سوال مطرح می شود که این شاخص ها تحت تأثیر چه عواملی شکل گرفتند و چه نقشی در توسعه سازمان «اقتصاد شهری» اصفهان در این دوره داشتند. پژوهش حاضر تحقیقی تاریخی است که به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی نظیر «تراکم جمعیت»، « توسعه زیر ساخت های حمل ونقل» و «مکان یابی مناسب عناصر شهر» تأثیر بسزایی در توسعه «اقتصاد شهری»اصفهان دوره صفوی داشته اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن حوقل، محمد ابن حوقل (1366). صوره الارض، ترجمه: جعفر شعار. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابن رسته، احمد بن عمر (1365). الاعلاق النفسیه، ترجمه و تعلیق: حسین قره چانلو، تهران: امیر کبیر.
استخری، ابواسحاق ابراهیم (1347). مسالک الممالک. به کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
انصاری مجتبی و حقیقت بین، مهدی (1387). باغ شهر اصفهان آرمان شهر صفوی. به اهتمام اصغرمنتظر القائم. مجموعه مقالات نخستین همایش اصفهان.
الاصفهانی، محمدمهدی بن محمدرضا (1340). نصف جهان فی تعریف اصفهان. به تصحیح: ستوده، منوچهر. تهران: امیرکبیر.
اولئاریوس، آدام (1363 و 1385). سفرنامه آدام اولئاریوس. ترجمه: احمد بهپور. تهران: نگار.
اُ. سولیوان، آرتور (1386). مباحثی در اقتصاد شهری. ترجمه جعفر قادریو علی قادری، همدان: نور علم.
......................... (1398). «دانشنامه اقتصاد شهر». ترجمه ایرج اسدی. شماره 5. 77-72.
باستانی پاریزی، محمد ابراهیم (1362). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. تهران: صفی علیشاه.
برینیولی، ژان (1385)«بینش شاه‌عباس: شهرسازی سلطنتی اصفهان». ترجمه داود طبایی. گلستان هنر، شماره 5. 71-60.
بیات، اروج بیگ (1338). دون ژوان ایرانی. ترجمه: مسعود رجب‌نیا. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
بیانی، خانبابا (1353). تاریخ نظامی ایران در دورة صفویه. بی جا: ستاد بزرگ ارتشیان.
پژوهش دانشگاه کمبریج (1380). دوره صفویان. ترجمه: یعقوب آژند. تهران: جامی.
تاورنیه، ژان باتیست (1336). سفرنامه. ترجمه: ابوتراب نوری. تصحیح: حمید شیرانی. تهران: کتابخانه سنایی و کتابفروشی تأیید اصفهان.
ترکمان، اسکندر بیگ، محمد یوسف (1350). تاریخ عالم آرای عباسی. تهران: امیرکبیر.
ثواقب، جهانبخش (1382). نقش اصفهان در دوران صفویه. (مجموعه مقالات همایش). به اهتمام مرتضی دهقان‌نژاد، جلد 2. اصفهان. دانشگاه اصفهان.
جعفری، علی اکبر (1391). «جامعه شناسی تاریخیموقعیت وعملکرداقلیت های مذهبی در شهر اصفهان دورة صفوی». پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال اول. شماره اول.23-1
جناب، میر سیدعلی (1385). فرهنگ مردم اصفهان. مصحح: عصار رضوان‌پور. اصفهان: آسمان.
حسینی ابری، سید حسن (1382). «اصفهان باغ شهر صفویه». مجموعه مقالات همایش اصفهان و صفویه. (جلد دوم). اصفهان: دانشگاه اصفهان.
دلاواله، پیترو (1370). سفرنامه پیترو دلاواله. ترجمه: شعاع الدین شفا. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
دهباشی، مهدی (1374). «نگاهی به مکتب فلسفی اصفهان. فصلنامه فرهنگ اصفهان»، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان، شماره اول.22-15.
رحیمی، حسن (1383). مقدمه‌ای بر جغرافیاو توسعه پایدار. مشهد: نشر اقلیدس.
روملو، حسن بیگ (1357) احسن التواریخ. به کوشش عبدالحسین نوایی. تهران: بابک.
رویمر، هانس روبرت (1385). ایران در راه عصر جدید (تاریخ ایران از 1350 تا 1750). ترجمه آذر آهنجی. تهران: دانشگاه تهران.
زنگنه، یعقوب (۱۳۸9). درآمدی بر اقتصاد شهری، تهران: انتشارات آذرخش.
سفرنامه برادران شرلی (1362). ترجمه: آوانس. به کوشش علی دهباشی. بی جا.
سیوری، راجر (1372). ایران عصرصفوی. ترجمه: کامبیز عزیزی. تهران: نشرمرکز.
سیرو، ماکسیم (1357). راه‌های باستانی ناحیه اصفهان و بناهای وابسته به آن‌ها، ترجه مهدی مشایخی، تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران.
شاردن، ژان (1379). سفرنامه شاردن. (قسمت اصفهان) ترجمه: حسین عریضی. به کوشش مرتضی تیموری. بامقدمه فضل الله صلواتی. اصفهان: گل‌ها.
شاردن، ژان (1335) سیاحتنامه شاردن. (جلد 2). ترجمه: محمد عباسی تهران: امیرکبیر.
..................(1336) سیاحتنامه شاردن. (جلد 3). ترجمه محمد عباسی تهران: امیرکبیر.
................... (1336) سیاحتنامه شاردن. (جلد 4). ترجمه محمد عباسی تهران: امیرکبیر.
................... (1347) سیاحتنامه شاردن. (جلد 7). ترجمه محمد عباسی تهران: امیرکبیر.
.................. (1345) سیاحتنامه شاردن. (جلد 8). ترجمه محمد عباسی. تهران: امیرکبیر.
شفقی، سیروس (1387) جغرافیای اصفهان. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
ضرابی، اصغر (1382). ساختار شهری در اصفهان عصر صفویه. (مجموعه مقالات همایش). به اهتمام مرتضی دهقان‌نژاد، جلد 2. اصفهان. دانشگاه اصفهان.
عابدینی درکوش، سعید (1389). درآمدی به اقتصاد شهری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
فاموری، جلال و م.ل. دیوان (1385). خاکهای ایران. تهران: وزارت کشاورزی و عمران روستایی، موسسه تحقیقات خاک و آب.
فراهانی، رضا (1388). «میدان نقش‌جهان و عناصرآن». کتاب ماه هنر. شماره 131،
فلسفی، نصرالله (1375). زندگانی شاه‌عباس اول. تهران: انتشارات علمی.
فوران، جان (۱۳86). مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
فیگوئروا، دون گارسیا سیلوا (1363). سفرنامه. ترجمه: غلامرضا سمیعی. تهران: نو.
کیانی، محمد یوسف و کلایس، ولفرام (1347). کاروانسراهای ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
کمپفر، انگلبرت (1363). سفرنامه کمپفر. ترجمه: کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی.
کیوانی، مهدی (1395). پیشه‌وران و زندگی صنفی آنان در عصر صفوی. ترجمه: یزدان فرخی. تهران: امیرکبیر.
گوبه، هاینس (1365). «اصفهان پایتخت کشوری» پایتخت‌های ایران. به کوشش یوسف کیانی. سازمان میراث فرهنگی.
لکهارت، لورنس (1368). انقراض سلسله صفویه. ترجمه: دولتشاهی، اسماعیل. تهران: تاریخ کهن.
مافروخی اصفهانی، مفضل بن سعد (1385) محاسن اصفهان. تصحیح جلال الدین تهرانی. تهران: مجلس.
متی، رودلف (1387) اقتصاد و سیاست خارجی عصر صفوی. ترجمه حسن زندیه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
محتشم دولتشاهی، طهماسب (1387). مبانی علم اقتصاد، اقتصاد خرد، اقتصاد کلان. تهران: خجسته.
محمدی، محمود (1380). اصفهان و صفویه (مجموعه مقالات) جلد دوم. به اهتمام مرتضی دهقان نژاد. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
مستوفی، حمدالله (1362). نزهه القلوب. به کوشش لسترنج. تهران: طهوری.
منجم یزدی، ملاجلال الدین (1366). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال. به کوشش سیف الله وحیدنیا. تهران: انتشارات وحید.
مؤمنی، مصطفی (1366). «مأخذ شناسی جغرافیای شهری ایران». فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات جغرافیایی. شماره 5. 72-26.
وبر، ماکس (1369). شهر در گذر زمان. ترجمه: شیوا کاویانی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
وحید قزوینی، میرزا محمد طاهر (1383). تاریخ جهان آرای عباسی. به تصحیح سید سعید محمد صادق. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله (1380). معجم البلدان. ترجمه علی نقی منزوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
Black .e, S. (1999), Half of world; the social Architecture of Safavid Isfahan (1590-1722) Mazda Publishers.
Cartwright,J, (1745),travlls of in preachers travlls, London. VOL 1.
Herbert, Sir Thomas (1928). Tavels in Persia 1627. London.