گستره ی ژئوپولیتیکی رقابت های ایران ساسانی با روم شرقی و تاثیر آن بر مرزها و مسیرهای تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ،واحد نجف آباد،دانشگاه آزاد اسلامی،نجف آباد،ایران

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس،بوشهر

10.22111/jhr.2021.35163.2871

چکیده

چکیده:
هر چند تا اواخر قرن اول میلادی دریای مدیترانه تبدیل به یک دریای کاملاً رومی شد؛ اما طی ادوار بعد، به دنبال برآمدن ساسانیان؛ نظر به این که آنان خواهان بازپس گیری سرزمین های نیاکانشان شدند؛ رویارویی این شاهنشاهی با بیزانس اجتناب ناپذیر شد. ساسانیان با توسعه و تحکیم تسلط شان بر حوزه ی سیاسی- تجاری خلیج فارس بخش مهمی از اصلی ترین محورهای مواصلاتی و تجاری دنیای باستان را در دست داشتند. این در حالی بود که در سرحدّات دو حوزه ی دیگر، یعنی از بین النهرین تا سواحل شرقی مدیترانه و منطقه ی عمومی قفقاز نیز بر سر به دست گیری اصلی ترین منزلگاه - رباط های متنازعٌ فیه، با سیاست تهاجمی خود، رقابتی مجدّانه در مقابلِ با بیزانس را دنبال کردند.
این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی به علت و عوامل اصلی برخوردهای ایران و بیزانس در میان دو دریای مدیترانه و خلیج فارس بپردازد. در راستای پاسخ به این پرسش است که بحث اهمیت ژئوپولیتیکی و تجاری- اقتصادی مناطق مورد مناقشه به میان می آید. همچنین نشان داده خواهد شد که چگونه موقعیت ژئوپولیتیکی این سرزمین ها، دو قدرت بزرگ آن دوران را به یک سلسله نبردهای زمینی و دریایی کشاند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


-آمین مارسلن، (1310) جنگ شاپور ذوالاکتاف با یولیانوس امپراطور روم، ترجمه محمدصادق اتابکی، بی‌جا: خورشید
-آلت‌هایم، فرانتس، (1369) کمک‌های اقتصادی در دوران باستان، ترجمه امیر هوشنگ امینی، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی
-ایسرائل، ژرار، (1391) کوروش بزرگ، چاپ دوازدهم، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: ققنوس
-بیکرمان، الیا ژوزف، (1389)، دوره سلوکی، گردآوری احسان یارشاطر، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، ج 3، قسمت 1، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 121-101
-پاتس، دی تی، (1393)، باستان‌شناسی و تاریخ اولیه خلیج‌فارس، ویراستار لارنس جی پاتر، تاریخ خلیج‌فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، ترجمه محمد آقاجری، تهران: ققنوس، 93-51
- پروکوپیوس، (1382) جنگ‌های ایران و روم، چاپ چهارم، ترجمه محمد سعیدی، تهران: علمی و فرهنگی
-پیگولفسکایا، نینا، (1391) ایران و بیزانس در سده‌های ششم و هفتم میلادی، چاپ اول، ترجمه کامبیز میر بهاء، تهران: ققنوس
-پیغمبری، حمیدرضا، (1393) جغرافیای تاریخی سرزمین‌های حوزه خلیج‌فارس در هزاره سوم ق.م، رساله‌ی دکتری، دانشگاه تهران
- تقی زاده، سید حسن، (1389) از پرویز تا چنگیز، چاپ اول، تهران: نیلوفرانه
- جان آربری و دیگران، آرتور، (1388) میراث ایران، چاپ سوم، ترجمه احمد بیرشک و دیگران، تهران: علمی و فرهنگی
- دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، (1371) اخبار الطوال، چاپ چهارم، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی
-رضا، عنایت‌الله، (1376): نقش ایران در جاده ابریشم تا پایان عهد ساسانی، ایران شناخت، شماره 5، تهران: 211-198
- زرین‌کوب، عبدالحسین، (1389) دو قرن سکوت، چاپ بیست و دوم، تهران: سخن
-سفر و مصطفی، فواد و محمدعلی، (1376) هترا شهر خورشید (گزارش کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی و بازسازی آثار معماری شهر حضر)، چاپ اول، ترجمه نادر کریمیان سردشتی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور
- شاپور شهبازی، علیرضا، (1389) تاریخ ساسانیان، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
-شیپمان، کلاوس، (1390) مبانی تاریخ ساسانیان، چاپ سوم، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: فرزان روز
- طبری، محمد بن جریر، (1375) تاریخ طبری، ج 2، چاپ پنجم، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر
-فرقانی، محمد فاروق، (1377): تاریخچه ابریشم در ایران، کتاب ماه و جغرافیا، شماره 16، تهران: 26-21
-گیبون، ادوارد، (1370) انحطاط و سقوط امپراتوری روم، ج 1 و 2، چاپ دوم، ترجمه ابوالقاسم طاهری، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی
-لوکونین، ولادیمیر گریگوریویچ، (1389)، نهادهای سیاسی، اجتماعی و اداری: مالیات‌ها و دادوستد، گردآوری احسان یارشاطر، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، ج 3، قسمت 2، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 148-71
-لاپیدوس، آیرا ماروین، (1394) تاریخ جوامع اسلامی، چاپ سوم، ترجمه علی بختیاری، تهران: اطلاعات
-میکل، آندره، (1381) اسلام و تمدن اسلامی، ج 1، چاپ اول، ترجمه حسن فروغی، تهران: سمت
-مجتهد زاده، پیروز، (1394) جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، چاپ هفتم، تهران: سمت
-مویر، ریچارد، (1376) درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، ترجمه دره میرحیدر و سید یحیی صفوی، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
-ولسکی، یوزف، (1386) شاهنشاهی اشکانی، چاپ سوم، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران: ققنوس
- وینتر و دیگناس، انگلبرت و بئاته، (1387) روم و ایران دو قدرت جهانی در کشاکش و همزیستی، چاپ دوم، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: فرزان روز
-ویزهوفر، یوزف، (1392) امپراتوری اشکانی و اسناد و منابع آن، چاپ اول، ترجمه هوشنگ صادقی و خشایار بهاری، تهران: فرزان روز
-Baramki, D.C, (1975) An Ancient Caravan Station in Dubai, Illustrated London News, No2903, London
-Bird, H.w, (1976) Diocletian and the Deaths of Carus, Numerian and Carinus, Latomus, No 35, Bruxelles: 123-132
-Bouchier, E. S, (1921)A Short History of Antioch 300 B.C-A.D 1268, London: Basil Blackwell
-Dodgeon and Lieu, M and S, (1991)The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 226-363, New York: A Documentary History (AD 226-363)
-Edwell, Peter M, (2008)Between Rome and Persia: the middle Euphrates-Mesopotamia and Palmyra under Roman control, London and New York: Routledge
-Greatrex, Geoffrey, (1993)The two fifth-century wars between Rome and Persia, Florilegium, 12, Toronto: 1-14. Retrieved from https: //journals. lib. unb.ca/index.php/flor/article/view/19317
-Greatrex and Lieu, G and S, (2002)The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars, Vol 2, London and New York: Routledge
-Herodian, (1970)HISTORY OF THE EMPIRE, Vol 2, trans C.R.Whitaker, London: the Loab Classical Library
-Huyse, Philip, (1999)Die dreisprachige Inschrift Sabuhr 1 an der Kaba-I Zardust(SKZ), London: School Oriental and African Studies
-Kervran and Hiebert, M and F, (1991)Sohar pre-Islamique note stratigraphique Golf-Archaologie Mesopotamien Iran-Kuwait-Bahrain-Vereinigte Arabische Emirate und Oman, Germany: M. L. Leidorf
-Maksymiuk, Katarzyna, (2015)Geography of Roman-iranian wars, Poland: University Siedlce
-Manandian, Hakob.A, (1965)The trade and cities of Armenia in relation to ancient world trade, Lisbon: Bertand
-Vasiliev, Alexander Alexandrovich, (1952)History of the Byzantine Empire, Vol 1, Translated by Mrs S. Ragozin, Madison: University of Wisconsin