خوانشی نو از سیر تاریخی روند مبارزه با مالاریا در قالب برنامه های توسعه (1327ـ1356ش/1948ـ1967م)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 عضو هیئت علمی، دانشیار، گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 عضوهیئت علمی، استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

مالاریا از مهلکترین بیماریهای انگلی و عفونی است که به رغم پیشرفت علم پزشکی درمان قطعی برای آن کشف نشده است. این بیماری در ایران تا دوره پهلوی دوم، یکی از دلایل اصلی مرگ و میر بود. به لحاظ گستردگی، پیامدهای آن اقشار آسیب پذیر مانند کشاورزان و کارگران را تهدید و استان‌های مالاریاخیز را درگیر می کرد. شرایط محیطی، مسائل اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی در کنار عناصر اقلیمی نقش مهمی در شیوع بیماری داشت. از این رو بررسی عملکرد دولت(1320ـ1355ش/1941ـ1987م)، به عنوان نهاد اداره کننده جامعه در مواجه با این بیماری همه‌گیر و معضلی که بر جنبه‌های مهم زندگی افراد از جمله ادامه حیات و معیشت تأثیر داشت، حائز اهمیت است.
یکی از راهکارهای دولت در مقابله با بیماری، تبادل تجربه و هم اندیشی در پیشبرد گامهایی بود که در قالب برنامه‌های توسعه تبلور پیدا میکرد. اما مقایسه اقدامات دولت و سازمان برنامه در ادوار مختلف نشان میداد، فعالیتها همواره با کامیابی همراه نبوده است، از این رو بررسی علل ناکامی دولت در کنترل و مهار مالاریا در پاره ای از برنامههای توسعه پرسش مطرح در پژوهش است.
نتایج با بهرهگیری از مذاکرات مجلس شورای ملی و گزارش‌های سازمان برنامه، به روش عِلی و رویکرد توصیفی- تحلیلی نشان داد، گرچه تغییر در سیاستگذاریهای بهداشتی از سوی برنامه‌ریزان و دولت، با آغاز برنامههای توسعه 1327ش/1948م، و تمرکز بر دلایل شیوع بیماری در کاهش عوامل بیماریزا و تقلیل تعداد بیماران مؤثر بود، متغییرهایی همچون تخصیص بودجه، تجهیزات و مساعدتهای جهانی دلایل کامیابی یا ناکامی در مبارزه با بیماری را روشن میکرد.

موضوعات