نگرشی بر تعامل / تقارب تشیع و تصوف در ایران قرن هشتم هجری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری تاریخ اسلام دانشگاه اصفهان

2 عضو هیات علمی دنشگاه بین المللی امام خمینی قزوین

چکیده

یکی از مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز تشکیل حکومت‌ صفویه در ایران؛ برقراری ارتباط نزدیک شیعیان با صوفیان در قرن هشتم هجری است. پس از حمله مغول به ایران بسیاری از مردم برای در امان-ماندن از کشتار آنان به دیرها و خانقاه‌هایی که صوفیان در حاشیه شهرها ساخته بودند پناه بردند. به همین سبب اندیشه صوفیه به لحاظ کمی در بین مردم گسترش یافت و مردم تصوف را التیام دهنده‌ی رنج‌ها و تنها سرپناه خود یافتند. در این دوره شیعیان امامی به دنبال نزدیکی تشیع و تصوف از طریق مؤلفه‌های مذهبی و فکری برآمدند و تلاش بسیاری از بزرگان شیعه معطوف به این امر گردید. این مقاله به دنبال پاسخگویی بدین پرسش است که نزدیکی تشیع و تصوف در قرن هشتم هجری و بهره‌مندی از ظرفیت آنان و نیز تأثیرشخصیت‌های شیعی و صوفی بر این جریان چگونه بوده است؟ فرضیه این است که حاکمیت مغول و ایجاد فضای باز مذهبی موجب نزدیکی تشیع و تصوف و به تبع آن شکل گیری گفتمان شیعی – صوفی و در نتیجه گسترش مذهب تشیع گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که علما و بزرگان شیعه با شناسایی ظرفیت‌های موجود در بطن جامعه تصوف قرن هشتم هجری و هم‌چنین اقبال اکثریت مردم از این فرقه؛ در نزدیکی دیدگا‌ه‌های مذهبی تشیع و تصوف به موفقیت‌هایی نائل آمدند و با ایجاد گفتمان شیعی – صوفی زمینه‌های گسترش مذهب تشیع در بین آحاد مردم و درنتیجه شکل‌گیری حکومت‌های‌ شیعی را فراهم نمودند. نظربه اهمیت موضوع این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه‌بر منابع کتابخانه‌ای انجام‌گرفته است.

موضوعات


  • تاریخ دریافت: 08 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری: 15 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش: 25 آبان 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 25 آبان 1400