تعارضات درون ساختاری و کارکردی در نظام دیوانسالاری دولت سلجوقی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه تبریز

10.22111/jhr.2022.38957.3173

چکیده

حکومت سلجوقی، برای ایجاد مدیریت متمرکز و پایدار دیوانسالار، دارای دو محدودیت اساسی درون ساختاری بود. نخست محدودیت در منابع مالی و پولی پایدار و دوم محدودیت در نظام ارتباطات و حمل و نقل و سازوکارهای اداری و نظارتی مستمر. حاکم بودن اقتصاد معیشتی و کالایی در سطح جامعه، موجب وصول غالب مالیات ها به صورت جنس و کالا و در نتیجه کمبود و محدودیت منابع پولی در خزانه مرکزی بود. کمبود نقدینگی در خزانه حکومت هم مهمترین مانع فراروی تاسیس و تثبیت نظام دیوانسالاری بود. اقدام دولت سلجوقی در واگذاری اقطاع و پرداخت غیر نقدی مواجب صاحب منصبان حکومتی، ناشی از همین وضعیت کمبود نقدینگی بود. همچنان که نبود سیستم حمل و نقل و ابزارهای ارتباطی و نظارتی مستمر در گستره قلمرو سیاسی، موجب ناتوانی دیوان مرکزی در نظارت پیوسته در ایالات و فعالیت حکام محلی و ایالتی بود. بر اساس یافته های تحقیق حاضر، تقارن و پیوستگی شرایط دو گانه مذکور گسست سیاسی-اداری ایالات دولت سلجوقی و تجزیه و فروپاشی دیوانسالاری مرکزی را در پی داشت.

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 26 اسفند 1400
  • تاریخ دریافت: 30 خرداد 1400
  • تاریخ بازنگری: 23 بهمن 1400
  • تاریخ پذیرش: 26 اسفند 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 26 اسفند 1400