تفکر عثمانیه و انگیزه‌های احمد بن حنبل در ارائه گفتمان تربیع

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر تاریخ اسلام

2 گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان

10.22111/jhr.2022.40705.3291

چکیده

در پی کشته شدن خلیفه سوم در سال 35 هجری، و جنگهای تحمیل شده بر علی(ع) زمینه‌های تفکر عثمانی‌گری در بخشی از جهان اسلام فراهم شد. تلاشهای امویان برای به حاشیه بردن فضایل علی(ع) از طریق شبکه راویان‌شان، در نهادینه کردن این اندیشه و بعدها مبارزات سیاسی عباسیان با علویان، در ماندگاری این نظریه نقش فراگیری یافت. پس از سقوط امویان و برآمدن عباسیان، با نضج جریان اهل حدیث، احمد بن حنبل (164-241ق) به عنوان یکی از پیشگامان آن، با طرح اندیشه تربیع یعنی پذیرش امام علی به عنوان خلیفه چهارم، به وحدت اسلامی یاری رسانید. پژوهش پیش‌رو با تحلیل و توصیف تاریخ این اندیشه و با طرح این پرسش که زمینه‌های اندیشه تربیع در بینش ابن حنبل چه بود؟ به بررسی ابعاد مختلف آن می‌پردازد. یافته‌ها بر آن است، ابن حنبل با زمینه دوستی اهل بیت(ع) و متاثر از محدثانی که به حب اهل بیت(ع) مشهور بودند؛ در پی پاسخگویی به دلبستگی-های فکری عصر خود، تنشهای کلامی و ستیزه زدایی مذهبی در جامعه، به بسط نظریه تربیع پرداخت. این پژوهش بر اساس نگره «تناسب حاکمیت و باورسازی مذهبی» واکاوی تحولات حدیث گرایی در سده سوم، به تحلیل و توصیف گفتمان تربیع در نظر احمد بن حنبل می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • تاریخ دریافت: 01 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری: 04 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 18 اردیبهشت 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 18 اردیبهشت 1401