بررسی و تحلیل موضع‌گیری‌های حسین کیا چلاوی در قبال حکومت‌های آق قوینلوها و صفوی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

دانشیار،گروه تاریخ ،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران. ایران.

چکیده

حسین کیا چلاوی از مدعیان و مخالفان برجسته شاه‌اسماعیل و قزلباشان صفوی است. شاید بتوان او را قدرتمندترین مدعی ایرانی بعد از آق قوینلوها در قبال ظهور حاکمیت صفوی دانست. او در نهایت توانست در آخرین نزاع‌های آق قوینلوها، به‌صورت آشکار وارد جنگ قدرت شود و با استفاده از فرصت‌های گوناگون در صدد توسعه قدرت و تسلط سیاسی ونظامی برآید. تا قلمروش را گسترش دهد. اما این درگیری‌ها و جنگ قدرت چنانکه شایسته‌است مورد ارزیابی قرار نگرفته‌است. این مقاله می‌کوشد این منازعات را ارزیابی و تحلیل کند و به این پرسش پاسخ دهد که چرا شاه‌اسماعیل و قزلباشان با قاطعیتی تمام و با کینه‌جویی و خشونتی بی‌حد وصف در قبال وی و ساکنان قلمروش اقدام نمودند؟ اهمیت موضوع وقتی آشکار می‌شود که بدانیم مورخان صفوی، با ابهام و کلی‌گویی، از کنار نبرد چلاویان و قزلباشان گذشته‌اند و محققان معاصر در بحث و بررسی تشکیل حاکمیت صفوی به‌ندرت از این مدعی برجسته یاد کرده‌اند. لذا با اتکا به منابع نخستین و نقد و بررسی‌ها آنها، این مقاله به این نتیجه می‌رسد که حسین کیا چلاوی از مدعیان برجسته و شاید تنها مدعی سیاسی مذهبی صفویان بود، تومار حکمرانی او توسط شاه‌اسماعیل به‌نحو خشونت‌آمیزی در هم پیچیده شده و مورخان صفویه کوشیدند، این مدعی حکمرانی را کم‌اهمیت جلوه دهند و نام و یاد آنها را از خاطره‌ها بزدایند.. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسکندر بیگ منشی.(1377)،عالم آرای عباسی،ج 1، به تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
امینی هروی، امیر صدرالدین.(1383)، فتوحات شاهی، تصحیح و توضیح دکتر محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
 اولیاءالله آملی( 1348)، تاریخ رویان، بکوشش منوچهر ستوده، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
بوداق منشی قزوینی،(1378) جواهر الاخبار، مقدمه و تصحیح محسن بهرام نژاد، تهران: میراث نشر مکتوب.
جنابدی، میرزا بیگ.( 1378)،روضة الصفویه، بکوشش غلامرضا طباطبایی مجد،تهران: انتشارات موقوفات افشار.
 جهانگشای خاقان،(1364). مقدمه دکتر الله دتا مضطر. اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
خواند میر.(1362)،تاریخ حبیب السیر، زیر نظر دکتر دبیرسیاقی، تهران: کتاب‌فروشی خیام.
 خورشاه بن قباد الحسینی ( 1379) تاریخ ایلچی نظام شاه ، بکوشش محمد رضا نصیری، تهران: انتشارات انجمن آثار مفاخر فرهنگی.
روزبهان خنجی، فضل‌الله(1382)،تاریخ عالم آرای امینی، تصحیح محمد اکبر عشیق، تهران: مرکز میراث نشر مکتوب.
 روملو، حسن بیگ (1384)احسن التواریخ، به تصحیح عبدالحسین نوایی،تهران: انتشارات اساطیر.
  سرور، غلام(1374) ،تاریخ شاه اسماعیل، ترجمه آرام و غفاری، تهران: نشر مرکز دانشگاهی.
 سیوری، راجر.(1363).ایران عصر صفوی، ترجمه احمد صبا،تهران: کتاب تهران.
 رویمر، هانس روبروت(1385) ایران در راه عصر جدیدی، ترجمه آذر آهنچی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران
 سیفی قزوینی(1363) لب التواریخ ، تهران: دنیای کتاب.
  شاملو، ولی قلی(1371)،قصص الخاقانی،ج 1،به تصحیح حسن سادات ناصری.تهران: انتشارات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی.
 شامی ، نظام الدین(1363) ظفرنامه، با مقدمه وکوشش پناهی سمنانی،تهران: انتشارات بامداد.
 غفاری قزوینی، قاضی احمد،( 1343) تاریخ جهان آرا، تهران : کتابفروشی حافظ، تهران.
 قمی، قاضی احمد، ( 1359) خلاصه التواریخ، تصحیح دکتر احسان اشراقی،تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  لاهیجی، علی بن شمس‌الدین ( 1352) ،تاریخ خانی، به تصحیح وتحشیه منوچهر ستوده ، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
 مرعشی، میر سید ظهیرالدین(1368) تاریخ طبرستان ورویان ومازندان، با مقدمه محمد جواد مشکور، بکوشش محمد حسین تسبیحی، تهران: انتشارات شرق.
 مرعشی، میر تیمور( 1356)،، تاریخ خاندان مرعشی مازندران، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران،.
 ملاشیخعلی گیلانی(1352) تاریخ مازندران، بکوشش منوچهر ستوده تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
 میر جعفری، حسین(1383)« حمله تیمور به مازندران و عوامل سقوط مرعشیان»، مجله مطالعات و پژوهش‌های دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، علمی –پژوهشی، شماره 3637،صص 1736.
 نصیری، محمد رضا، مهدی فیضی ( 1392) «کیاییان چلاویو و گسترش قلمرو حکومتی آنان در دوره صفوی»، پژوهش‌نامه تاریخ‌های محلی ایران، دو فصلنامه، سال اول، شماره سوم، پاییز و زمستان.صص 2133.
 یوسف جمالی، محمدکریم؛ علی‌اصغر حبیبی نوده(1390) «ناهمخوانی رفتارهای شاه‌اسماعیل اول با مذهب تشیع در حوادث قلعه استای مازندران»، علمی  پژوهشی، پژوهش‌نامه تاریخ،، دوره 7، شماره 25، زمستان، صفحه 116 .