بازنمایی انگاره های سکولاریسم در جهان اسلام در اندیشه محمد ارکون

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ اسلام

10.22111/jhr.2022.40092.3259

چکیده

محمدارکون (1928-2010)، پروژه‌های خویش را یعنی«نقدعقل اسلامی»، «اسلام‌شناسی کاربردی» و «عقل سنجش‌نگر آینده-نگر» را از دهه هفتادمیلادی باهدف پایش و انجام مطالعات اسلامی و بررسی وضعیت بحران‌های جهان اسلام_عرب مطرح کرد. یکی از موضوعات که جایگاه ویژه‌ای در اندیشه ارکون دارد، سکولاریسم است.

این مقاله بارویکردی توصیفی_تحلیلی به‌بررسی انگاره‌های سکولاریسم درجهان‌اسلام دراندیشه محمدارکون می‌پردازد. (پرسش-ها):تعریف، انواع و مبانی سکولاریسم ازمنظرمحمدارکون چیست؟ آیاسکولاریسم موردتوجه ارکون، امکان تسری وکاربرد آن درجهان‌اسلام_عرب وجود دارد؟ آیا سکولاریسم موردتوجه ارکون،جایگزین گفتمان دینی است؟(یافته‌ها): سکولاریسم در خوانش وی، طرح‌واره‌ای است که پیش‌تر در جوامع غربی جهت مقابله با اندیشه‌های تئوکراسی(حاکمیت دینی) به ثمر نشسته است. وی دوگانه اسلام و سکولار را از چالشی‌ترین موضوعات در اندیشه معاصر اسلام تلقی می‌کند و پیاده‌سازی سکولاریسم در جوامع اسلامی را به‌مثابه رسیدن به پیشرفت‌های اساسی می‌پندارد. ازجمله نوآوری‌های ارکون در این زمینه، تقسیم‌بندی سیر سکولاریسم در تاریخ اسلام را به چهاردوره است. ازمنظر وی، سکولاریسم در عصرنبوی جایگاهی نداشته و از عصرخلافت اموی، جوانه و سپس در عصرسلطنت توسعه یافت. همچنین ارکون دوگانه سکولاریسم باز و قهری را مطرح می‌کند و به بیان سه تجربه فرانسه، لبنان و ترکیه می‌پردازد. ازمنظر وی، سکولاریسم قهری گفتمان دینی را به حاشیه برد و با اصول کثرت‌گرایی در درون گفتمان‌های اجتماعی مغایرت دارد و تجربه‌ای شکست‌خورده و ناموفق است. اما سکولاریسم باز یاآزاد به‌دلیل تثبیت مولفه‌های مدرنیسم به‌ویژه برابری جنسیتی، دموکراسی و...راهی رو به پیشرفت است. ارکون، سکولاریسم را یک ایدئولوژی یاآموزه‌ای جایگزین دین تلقی نمی‌کند؛بلکه آن‌را یک روش حکمرانی درعرصه اجتماعی_سیاسی می‌پندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 12 مهر 1401
  • تاریخ دریافت: 14 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری: 27 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش: 12 شهریور 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 12 مهر 1401